بنیاد پیشبرد علم و فن آوری ایران نشاء علم 2008-935X 15 2 2025 11 22 Artificial Intelligence and the New Renaissance in Life Sciences and Biomedicine هوش مصنوعی و رنسانس نوین در علوم زیستی و زیست پزشکی 215 223 732953 FA باقر دوائیل مرکز تحقیقات بیوشیمی و بیوفیزیک، دانشگاه تهران، تهران، ایران 0009-0009-7322-2257 احمد امیری مرکز تحقیقات بیوشیمی و بیوفیزیک، دانشگاه تهران، تهران، ایران علی اکبر موسوی موحدی مرکز تحقیقات بیوشیمی و بیوفیزیک، دانشگاه تهران، تهران، ایران 0000-0002-1707-8432 Journal Article 2025 10 16 The deep convergence of artificial intelligence (AI) and the life sciences is rapidly transcending the traditional boundaries of science and heralding a new renaissance. This transformative synergy has not only challenged classical approaches in biology but has also opened new horizons for understanding the fundamental mechanisms of life, disease diagnosis, and the development of targeted and personalized therapies. Traditionally, biology has relied on qualitative and descriptive models, which approach that, while enabling conceptual understanding, lack robust quantitative and predictive power due to the intrinsic complexity of biological systems. In the absence of universal and deterministic laws, analyzing the behavior of multilevel, highly interconnected biological systems has long been constrained. In this context, artificial intelligence, with its powerful capability to analyze massive, high-dimensional, and heterogeneous datasets, has substantially bridged this longstanding gap. Rapid advances in machine learning (ML) and deep learning (DL) algorithms have expanded AI applications from molecular pathology, biotechnology, and biomedicine to intelligent drug design, clinical trial analysis, advanced imaging, and therapeutic management. Today, artificial intelligence has become a central pillar of personalized medicine, genome editing, and clinical decision-making, ushering in a new renaissance that promises unprecedented speed in uncovering the secrets of life and is pushing the boundaries of possibility in biological science. همگرایی ژرف هوش مصنوعی و علوم زیستی در حال درنوردیدن مرزهای سنتی علم ویک نوزایش(رنسانس) است. این پیوند تحول‌آفرین، نه‌تنها رویکردهای کلاسیک زیست‌شناسی را به چالش کشیده، بلکه افق‌هایی نو برای فهم سازوکارهای بنیادین حیات، تشخیص بیماری‌ها و توسعه درمان‌های هدفمند و شخصی‌سازی‌شده گشوده است. زیست‌شناسی به‌طور سنتی بر مدل‌های کیفی و توصیفی استوار بوده است؛ رویکردی که اگرچه درک مفهومی پدیده‌ها را ممکن می‌سازد، اما به‌دلیل پیچیدگی ذاتی سامانه‌های زیستی، از توان پیش‌بینی کمی و دقیق برخوردار نیست. در غیاب قوانین جهان‌شمول و قطعی، تحلیل رفتار سامانه‌های زیستی چندسطحی و درهم‌تنیده همواره با محدودیت‌هایی همراه بوده است. در این میان، هوش مصنوعی با توانمندی منحصربه‌فرد خود در تحلیل داده‌های عظیم، چندبعدی و ناهمگون، این خلأ دیرینه را تا حد زیادی جبران کرده است. پیشرفت شتابان الگوریتم‌های یادگیری ماشین و یادگیری عمیق، دامنه کاربردهای هوش مصنوعی را از بیماری‌شناسی مولکولی و زیست‌پزشکی تا طراحی هوشمند دارو، تصویربرداری پیشرفته و مدیریت درمان گسترش داده است. امروزه، هوش مصنوعی به یکی از ارکان اصلی پزشکی شخصی‌سازی‌شده، ویرایش ژنوم و تصمیم‌گیری بالینی بدل شده و نویدبخش دوران نوزایش (رنسانس) نوینی است که در آن کشف رازهای حیات با شتاب و دقتی بی‌سابقه تحقق خواهد یافت و مرزهای امکان را در علوم زیستی جابه‌جا خواهد کرد. https://www.sciencecultivation.ir/article_732953_2b76beaa43dbaa43361114ce28dbe5d7.pdf