بنیاد پیشبرد علم و فن آوری ایران نشاء علم 2008-935X 16 1 2026 05 22 Networking and Institutional Synergy of Scientific Societies شبکه سازی و هم‌افزایی نهادی انجمن های علمی 2 16 736341 FA مهران حبیبی‌رضایی دانشکده زیست‌شناسی، دانشکدگان علوم- دانشگاه تهران، تهران، ایران. شاخه شیمی، فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران، تهران، ایران انجمن بیوشیمی فیزیک ایران 0000-0002-4819-8613 سیدعبدالامیر نبوی گروه مطالعات منطقه ای، دانشکده حقوق، دانشگاه تهران، تهران، ایران 0009-0000-2059-3147 علی اکبر موسوی موحدی مرکز تحقیقات بیوشیمی و بیوفیزیک، دانشگاه تهران، تهران، ایران شاخه شیمی، فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران، تهران، ایران انجمن بیوشیمی فیزیک ایران 0000-0002-1707-8432 Journal Article 2026 05 21 <span dir="LTR">In the era of scientific specialization and the complexity of transdisciplinary issues, the transition from the isolated activities of scientific societies toward institutional networking and synergy is a strategic imperative. Adopting a </span><span dir="LTR">historical-analytical approach, this article examines the roots of the formation of scientific societies worldwide and in Iran. It explains the development of "Federations of scientific societies" or "society of societies" as a response to this imperative. Global experiences from the International Science Council (ISC) and specialized federations (unions) such as IUPAC and FASEB demonstrate that institutional convergence, while preserving the independence of members, provides the capacity to address the complex issues.</span><br>In Iran, the evolution of scientific societies from the era of the comprehensive University of Gondishapur to the Nezamiyeh schools, and then from the Dar ul-Funun era to the present, has reached a stage of quantitative maturity (nearly 600 scientific societies), making networking inevitable. The establishment of the Council of Iranian Scientific Associations (CISA), the pioneering experience of the Federation of Iranian Biological Sciences (FIrBS), and the societies subsequently formed as non-governmental organizations offer a practical model for this synergy. The article emphasizes that institutional networking within a tripartite framework comprising an "umbrella council", "convergent federations" and "specialized societies" with a precise division of responsibilities (federations engaging only in matters beyond the capacity of a single society), constitutes an effective strategy for advancing science in the country. Finally, recommendations are offered to develop legal frameworks, establish an umbrella council for federations, support the membership of societies within federations, and strengthen connections with international networks to steer Iran's science ecosystem toward greater dynamism and effectiveness. <span lang="AR-SA">در عصر تخصصی‌شدن علم و پیچیدگی مسائل فرارشته‌ای، گذار از فعالیت جزیره‌ای انجمن‌های علمی به‌سوی شبکه‌سازی و هم‌افزایی نهادی، یک ضرورت راهبردی است. این مقاله با رویکردی تاریخی-تحلیلی به بررسی ریشه‌های شکل‌گیری انجمن‌های علمی در جهان و ایران می‌پردازد و تکوین «اتحادیه‌های انجمن‌های علمی» یا «انجمن انجمن‌ها» را به‌مثابه پاسخی به این ضرورت تبیین می‌کند. تجربه جهانی از شورای بین‌المللی علوم</span><span dir="LTR"> (ISC) </span><span lang="AR-SA">و اتحادیه‌های تخصصی مانند</span><span dir="LTR"> IUPAC </span><span lang="AR-SA">و</span><span dir="LTR"> FASEB</span> <span lang="AR-SA">نشان می‌دهد که همگرایی نهادی، ضمن حفظ استقلال اعضا، ظرفیت حل مسائل پیچیده را فراهم می‌آورد</span><span dir="LTR">.</span><br><span dir="RTL" lang="AR-SA">در ایران، سیر تحول انجمن‌های علمی از دوره فعالیت دانشگاه جامع گندی شاپور تا نظامیه‌ها و در ادامه از دارالفنون تاکنون، به مرحله‌ای از بلوغ کمی (بالغ بر 580 انجمن علمی) رسیده که امروز ضرورت شبکه‌سازی را بیش‌از‌پیش آشکار ساخته است. شکل‌گیری شورای انجمن‌های علمی ایران (</span>CISA<span dir="RTL" lang="AR-SA">) و تجربه پیش‌گام اتحادیه انجمن‌های علوم زیستی ایران (</span>FIrBS<span dir="RTL" lang="AR-SA">) به‌عنوان الگوی جدید در ایران و اتحادیه‌های تشکیل‌شده پس از آن به‌عنوان نهادهای غیردولتی، الگویی عملی برای این هم‌افزایی ارائه داده است. این مقاله تأکید می‌کند که شبکه‌سازی نهادی در قالب سه‌گانه؛ «شورای انجمن‌های علمی (به‌عنوان چتر عمومی)»، «اتحادیه‌های انجمن‌های علمی همگرا» و «انجمن‌های تخصصی»، راهکاری اثربخش برای سازماندهی ساختار علمی و ارتقای آن در کشور است. در این راستا، ارائه تعریف جامع‌و‌مانع هر کدام از سه‌گانه‌های مزبور، تبیین مفهوم وجودی و شرح افتراقی وظایف هر کدام در شبکه موردنظر، مدنظر این مقاله است. در پایان، پیشنهادهایی برای تدوین چارچوب‌های قانونی و تقویت ارتباط با شبکه‌های بین‌المللی ارائه می‌شود تا زیست‌بوم علم ایران به سمت پویایی و اثربخشی بیشتر سوق یابد.</span> https://www.sciencecultivation.ir/article_736341_244da21788b45c3d1fed0aff90275bb2.pdf