بنیاد پیشبرد علم و فن آوری ایران نشاء علم 2008-935X 15 2 2025 11 22 National Roadmap for Sustaining Scientific Talent نقشه راه ملی برای ماندگاری استعدادهای علمی 117 117 733108 FA علی اکبر موسوی موحدی مرکز تحقیقات بیوشیمی و بیوفیزیک، دانشگاه تهران، تهران، ایران شاخه شیمی، فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران، تهران، ایران 0000-0002-1707-8432 Journal Article 2025 12 28 In recent years, the sustainability and retention of scientific talent have become key issues in the scientific development of nations. A national roadmap for sustaining scientific talent requires a comprehensive, forward-looking, non-critical, and ethically grounded perspective—one that emphasizes creating attractiveness, opportunity, and motivation for scientific activity within the country.<br>First, establishing a sustainable supportive ecosystem is fundamental. Building scientific networks, national and reference laboratories, and innovation centers can create a dynamic environment for growth, creativity, and the flourishing of talent. Second, strengthening professional and career pathways for researchers is essential, including long-term research opportunities, support for interdisciplinary projects, and the establishment of job security across academic and industrial sectors. Third, expanding international collaboration can enhance the attractiveness of staying in the country. Short-term exchange programs, joint research collaborations, and access to global scientific infrastructure enable academic growth while preserving researchers’ ties with their home country. Fourth, recognition and visibility are important motivational factors; showcasing successful role models, organizing scientific festivals, fostering a culture of appreciation for research achievements, strengthening social respect, and ensuring transparent, merit-based promotion systems all reinforce the social standing of knowledge.<br>Finally, supporting the quality of life of researchers including welfare services, housing support packages, supplemental insurance, education for their children, and the promotion of a healthy lifestyle plays a crucial role in retention. Likewise, facilitating academic pathways for talented students and enabling their entry into desired fields of study without entrance examinations can strengthen the foundations for developing and sustaining scientific talent.<br>Such a roadmap, by cultivating hope, opportunity, and a shared scientific and social identity, can pave the way for the long-term sustainability of talent and enhance job security and forward-looking capacity within the scientific community.<br>                                                                                                                                                                                                                             Ali A. Moosavi- Movahedi<br>                                                                                                                                                                                                                                       Editor-in-Chief در سال‌های اخیر، پایداری و ماندگاری استعدادهای علمی به یکی از موضوعات کلیدی در توسعه علمی کشورها تبدیل شده است. نقشه راه ملی برای ماندگاری استعدادهای علمی نیازمند نگاهی جامع، آینده‌نگر، غیرانتقادی و اخلاق‌محور است؛ نگاهی که بر ایجاد جذابیت، فرصت و انگیزه برای فعالیت علمی در داخل کشور تأکید دارد.<br>نخست، ایجاد زیست‌بوم حمایتی پایدار اهمیت بنیادین دارد. شکل‌گیری شبکه‌های علمی، آزمایشگاه‌های مرجع و ملی و مراکز نوآوری می‌تواند محیطی پویا برای رشد، خلاقیت و شکوفایی استعدادها فراهم آورد. دوم، تقویت مسیرهای حرفه‌ای و شغلی پژوهشگران ضروری است؛ از جمله ارائه فرصت‌های پژوهشی بلندمدت، حمایت از طرح‌های بین‌رشته‌ای و ایجاد امنیت شغلی در مسیرهای دانشگاهی و صنعتی می باشد. سوم، گسترش تعاملات بین‌المللی می‌تواند جذابیت ماندگاری را افزایش دهد. برنامه‌های تبادل کوتاه‌مدت، همکاری‌های پژوهشی مشترک و دسترسی به زیرساخت‌های علمی جهانی امکان رشد علمی را فراهم کرده و در عین حال پیوند پژوهشگران با کشور را استوار نگه می‌دارد. چهارم، تقدیر و دیده‌شدن از عوامل مهم انگیزش است؛ معرفی الگوهای موفق، جشنواره‌های علمی، فرهنگ قدردانی از دستاوردهای پژوهشی، احترام اجتماعی و نظام ارتقای شفاف و مبتنی بر شایستگی جایگاه اجتماعی دانش را تقویت می‌کند.<br>در نهایت، توجه به کیفیت زندگی پژوهشگران از خدمات رفاهی و بسته‌های حمایتی مسکن تا بیمه تکمیلی، آموزش فرزندان و ترویج سبک زندگی سالم و بهداشت نقشی اساسی در ماندگاری دارد. همچنین، تسهیل مسیر تحصیلی دانشجویان مستعد و امکان ورود آنان به رشته‌های مورد علاقه بدون آزمون کنکور می‌تواند پایه‌های شکل‌گیری و تداوم استعدادهای علمی را تقویت کند.<br>چنین نقشه راهی با ایجاد امید، فرصت و هویت علمی و اجتماعی، قادر است مسیر پایداری استعدادها را هموار ساخته و امنیت شغلی و آینده‌نگری را در جامعه علمی ارتقاء دهد.<br><br>                                                                                                                                                                                         علی اکبر موسوی موحدی<br>                                                                                                                                                                                                       سردبیر https://www.sciencecultivation.ir/article_733108_61f26aa00fc40a92b65eb28b4d38ec6f.pdf

بنیاد پیشبرد علم و فن آوری ایران نشاء علم 2008-935X 15 2 2025 11 22 Converging Modern Science and Ancient Wisdom in Elucidation of the Heart Function همگرایی علم نوین و حکمت کهن در تبیین کارکرد قلب 118 130 727692 FA مهران حبیبی‌رضایی دانشگاه تهران، - پردیس علوم،دانشکده زیست شناسی شاخه شیمی، فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران، تهران، ایران 0000-0002-4819-8613 علی اکبر موسوی موحدی مرکز تحقیقات بیوشیمی و بیوفیزیک، دانشگاه تهران، تهران، ایران 0000-0002-1707-8432 Journal Article 2025 06 21 Contemporary scientific evidence and research increasingly support the idea that the heart plays far more complex and significant roles than its traditional function as a mechanical pump for blood circulation. Today, more attention is being given to the broader and deeper contributions of the heart. This article aims to introduce the lesser-known dimensions of the heart by drawing on both modern experimental science and the insights of ancient wisdom. We review evidence showing how the heart influences neural processes, decision-making, and emotional regulation. The article highlights the heart’s role as a sophisticated neuro-secretory and conscious center by integrating findings from neuroanatomy, neurophysiology, neurocardiology, and psychophysiology with perspectives from ancient wisdom. Bridging scientific discoveries with timeless wisdom enriches our understanding of the heart’s determining role in connection with the brain, intuitive intelligence, emotional leadership, and decision-making. This convergence suggests the need to review, redefine, and expand our understanding to develop a realistic view of the universe. It also highlights ways in which modern humans can address semantic, moral, and environmental crises through wisdom-guided supervision and ethical leadership. In doing so, this approach may foster the sustainable development of human societies. بر اساس شواهد و یافته های علمی قابل تامل و چه بسا غیر قابل انکار، امروزه این باور که قلب دارای نقش‌های بسیار گسترده‌تر و عمیق‌تر از تلقی سنتی مبنی بر نقش آفزینی آن صرفا به عنوان یک پمپ مکانیکی برای گردش خون است، بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته است. از اینرو در این مقاله، مستند به یافته های علوم تجربی نوین و با همراهی دیدگاه حکمت باستانی، ابعاد کمتر شناخته‌ شده قلب معرفی می شود و در آن به بررسی شواهد چگونگی تاثیر گذاری این عضو حیاتی، بر فرآیندهای عصبی، تصمیم‌گیری و تنظیم عواطف می پردازیم. این مقاله سعی دارد، فارغ از نقش بیشتر شناخته شده قلب در پمپ کردن خون، با تلفیق یافته‌های نوروآناتومی ، نوروفیزیولوژی ، نوروکاردیولوژی و روان‌فیزیولوژی با حکمت باستانی، ضمن طرح مسئله، تا حد ممکن به نقش قلب به عنوان یک مرکز پیچیده عصبی-ترشحی و هوشیار بپردازد. این همگرایی بین علم و حکمت، ضمن افزودن بر غنای درک ما از نقش تعیین‌کننده قلب در ارتباط با مغز، در هوش شهودی، رهبری عاطفی و تصمیم گیری، آشکار کننده اهمیت بازبینی، باز تعریف و تعمیم این همگرائی در تامین نگرش واقع بینانه به جهان هستی و ارتقای کارآمدی انسان معاصر در پیشگیری و کنترل بحران‌های معنایی، اخلاقی و زیست‌محیطی مبتلابه از رهگذر نظارت و رهبری اخلاقی حکمت در جهت دهی و کاربست یافته های علم نوین و در نتیجه تامین کننده توسعه پایدار جوامع بشری است. https://www.sciencecultivation.ir/article_727692_5a9141e06c21242116a5b6b441a47727.pdf

بنیاد پیشبرد علم و فن آوری ایران نشاء علم 2008-935X 15 2 2025 11 22 Banking for the Poor: Poverty Alleviation and Local Development in Iran بانکداری فقرا: رهایی از فقر و توسعه محلی در ایران 131 141 728238 FA مهدی قربانی دانشکده منابع طبیعی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران، کرج، ایران Journal Article 2025 06 29 This study explores the potential of pro-poor banking as a form of social business for advancing local development and poverty alleviation in Iran. Given the structural challenges of chronic poverty in the country—particularly in rural and underprivileged areas—and the inefficiency of certain redistributive policies, pro-poor banking offers opportunities for enhancing the active participation of low-income groups in the economy. Drawing on global experiences from countries such as Bangladesh, India, China, and various African nations, this article emphasizes the significance of mechanisms such as microfinance, Islamic banking, cooperative banks, and digital finance. Through an examination of Iran’s Micro-Credits Funds model, this research demonstrates how such community-based approaches have contributed to enhancing the economic, social, cultural, and environmental resilience of local communities while reducing persistent poverty. The successful implementation of this model in regions like Ghaleh-Ganj highlights its adaptability and scalability to other parts of the country. Finally, the article argues that with intelligent policymaking and institutional support, pro-poor banking as a social business can be effectively integrated into Iran’s comprehensive and multi-dimensional strategies for justice-oriented local development and poverty alleviation. مطالعه حاضر به بررسی ظرفیت‌های «بانکداری فقرا» به‌عنوان کسب‌وکاری اجتماعی برای فقرزدایی و توسعه محلی در ایران می‌پردازد. با توجه به چالش‌های ساختاری فقر مزمن در ایران، به‌ویژه در مناطق روستایی و کم‌برخوردار، و نیز ناکارآمدی برخی سیاست‌های توزیعی، بهره‌گیری از بانکداری فقرا می‌تواند زمینه‌ساز مشارکت فعال گروه‌های کم‌درآمد در توسعه اقتصادی باشد. این مقاله، ضمن تحلیل تجارب جهانی در کشورهایی نظیر بنگلادش، هند، چین و کشورهای آفریقایی، بر اهمیت سازوکارهایی چون اعتبارات خرد، بانکداری اسلامی، بانک‌های تعاونی و امور مالی دیجیتال تأکید دارد. سپس با بررسی مدل بانکداری خُرد و تجربه پیاده‌سازی آن در شهرستان قلع‌گنج، نشان داده می‌شود که این الگوی اجتماع‌محور چگونه توانسته است در ابعاد اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و محیط‌زیستی به ارتقاء تاب‌آوری جوامع محلی و کاهش فقر پایدار کمک کند. تجربه موفق این مدل در حوزه کارآفرینی اجتماعی، نشان‌دهنده قابلیت انطباق و مقیاس‌پذیری آن در سایر مناطق کشور است. در نهایت، مقاله پیشنهاد می‌دهد که با سیاست‌گذاری هوشمندانه و حمایت نهادی، کسب‌وکار اجتماعی بانکداری فقرا می‌تواند به‌عنوان بخشی از راهبردهای جامع و چندبُعدی توسعه عدالت‌محور محلی و فقرزدایی در ایران مورد بهره‌برداری قرار گیرد. https://www.sciencecultivation.ir/article_728238_cf66455e782cbbcd568ca4f972160e11.pdf

بنیاد پیشبرد علم و فن آوری ایران نشاء علم 2008-935X 15 2 2025 11 22 A Look at a Sustainable Bioeconomy: The Green Path to National Development نگاهی به اقتصاد زیستی پایدار: راه سبز توسعه ملی 142 151 731738 FA سید مهدی علوی پژوهشکده زیست فناوری کشاورزی، پژوهشگاه ملی مهندسی ژنتیک و زیست فناوری، تهران، ایران Journal Article 2025 10 10 The global transition towards a bioeconomy can be considered one of the most important trends in 21st-century sustainable development. Evidence for this claim lies at the intersection of two main streams: one focusing on the global governance of sustainable development, and the other originating from the paradigm shift of the dominant economic model. The first stream can be traced to the evolution of climate-related policy frameworks over the past three decades, while the second must be seen as stemming from scientific advances in the fields of economics and biology, whose flourishing we have witnessed through the Nobel Prizes awarded from 2018 to 2025 in these two fields. Thus, the bioeconomy—understood as the smart and sustainable use of renewable biological assets to produce information, goods, services, and innovation—is precisely the transformative trend that can align economic development with climate goals and is now at the heart of operational strategies for managing climate change worldwide. Endowed with extensive biodiversity, abundant biomass, diverse marine resources, and growing capacities in biotechnology, Iran can play an effective role in this global transformation. However, weaknesses in policymaking, institutional misalignment, and a shortage of technological investment have prevented these opportunities from being utilized in practice. Using an analytical and documentary approach, this article examines Iran's position in this global transition. The findings indicate that by focusing on biomass, waste, marine resources, and biotechnology, and by strengthening the link between science, technology, and design, Iran can assume a leading role in the Middle Eastern bioeconomy. گذار جهانی به‌سوی اقتصاد زیستی را می‌توان یکی از مهم‌ترین روندهای توسعه پایدار قرن بیست‌ویکم قلمداد کرد. شاهد این مدعا، تلاقی دو جریان عمده است که یکی بر حکمرانی جهانی توسعه پایدار تمرکز دارد، و دیگری از دل تغییر پارادایم اقتصادی مسلط سرچشمه می‌گیرد. جریان نخست را باید در تحول مناسبات سیاستی مرتبط با اقلیم در سه دهه اخیر جستجو کرد، حال آنکه جریان دوم را باید نشات‌گرفته از پیشرفت‌های علمی حوزه اقتصاد و زیست‌شناسی دانست که شکوفایی آن را در اعطای جوایز نوبل ۲۰۱۸ تا 2025 در این دو حوزه شاهد بوده‌ایم. بدین ترتیب، اقتصاد زیستی که به معنای استفاده هوشمندانه و پایدار از دارایی‌های زیستی تجدیدپذیر برای تولید اطلاعات، کالا، خدمات و نوآوری شناخته می‌شود، همان روند تحول‌آفرینی است که می‌تواند توسعه اقتصادی را با اهداف اقلیمی همسو سازد و اکنون در قلب راهبرد‌های اجرایی مدیریت تغییرات اقلیمی در سرتاسر جهان واقع شده است. ایران با برخورداری از تنوع زیستی گسترده، زیست‌توده فراوان، منابع دریایی متنوع و ظرفیت‌های فزاینده در زیست‌فناوری، می‌تواند سهمی مؤثر در این تحول جهانی داشته باشد. با این حال، ضعف در سیاست‌گذاری، ناهماهنگی نهادی، و کمبود سرمایه‌گذاری فناورانه موجب شده است که این فرصت‌ها در عمل به کار گرفته نشوند. این مقاله با رویکرد تحلیلی و اسنادی، جایگاه ایران را در این گذار جهانی بررسی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که ایران در صورت تمرکز بر زیست‌توده‌ها، پسماند، منابع دریایی و زیست‌فناوری، و تقویت پیوند میان علم، فناوری و طراحی می‌تواند نقش پیشرو در اقتصاد زیستی خاورمیانه کسب کند. https://www.sciencecultivation.ir/article_731738_185cb70d0e810c80a7a5b9dde497ba4c.pdf

بنیاد پیشبرد علم و فن آوری ایران نشاء علم 2008-935X 15 2 2025 11 22 The Fifth Industrial Revolution: From Steam Engine to Digital Synergy انقلاب صنعتی پنجم: از ماشین بخار تا هم‌افزایی دیجیتال 152 158 726178 FA سیده معصومه احمدی گروه مدیریت آموزشی، واحد تنکابن، دانشگاه آزاد اسلامی، تنکابن، ایران 0000-0002-8744-4362 علی خلخالی گروه مدیریت آموزشی، واحد تنکابن، دانشگاه آزاد اسلامی، تنکابن، ایران 0000-0003-4562-5744 اسماعیل کاظم پور گروه مدیریت آموزشی، واحد تنکابن، دانشگاه آزاد اسلامی، تنکابن، ایران Journal Article 2025 05 22 Since the 18th century, industrial revolutions have brought profound changes to the economic, social, and technological structures of societies. The First Industrial Revolution introduced mechanized production and urbanization through the steam engine. The Second Industrial Revolution boosted productivity through electricity and mass production but intensified pollution and inequality. The Third Industrial Revolution laid the foundation for a knowledge-based economy by driving digitalization and automation. The Fourth Industrial Revolution introduced smart factories through cyber-physical systems, the Internet of Things, and artificial intelligence, yet raised concerns regarding automation and digital inequality. The Fifth Industrial Revolution (Industry 5.0), introduced by the European Commission in 2021, represents an evolution of the Fourth, emphasizing human-centricity, sustainability, and resilience. Aiming to balance technological progress with human values, this revolution focuses on human-machine collaboration, responsible production, and responsiveness to dynamic market demands. This article reviews these transformations, analyzes the key characteristics of the Fifth Industrial Revolution, and evaluates its impacts on the economy, labor force, and environment. Findings indicate that Industry 5.0, by prioritizing human-machine collaboration and sustainability, has the potential to improve quality of life and reduce environmental impact; however, it requires significant investment in infrastructure, workforce training, and ethical governance. انقلاب‌های صنعتی از قرن هجدهم میلادی، تحولات عمیقی در ساختارهای اقتصادی، اجتماعی و فناوری جوامع ایجاد کرده‌اند. انقلاب اول با ماشین بخار، تولید مکانیکی و شهرنشینی را رقم زد. انقلاب دوم با برق و تولید انبوه، بهره‌وری را افزایش داد، اما آلودگی و نابرابری را تشدید کرد. انقلاب سوم، اقتصاد دانش‌بنیان را با دیجیتال‌سازی و اتوماسیون پایه‌گذاری نمود. انقلاب چهارم، با فناوری‌های سایبری-فیزیکی، اینترنت اشیا و هوش مصنوعی، کارخانه‌های هوشمند را معرفی کرد، اما نگرانی‌هایی درباره اتوماسیون و نابرابری دیجیتال برانگیخت.انقلاب صنعتی پنجم (Industry 5.0) که در سال 2021 توسط کمیسیون اروپا مطرح شد، به عنوان تکاملی از انقلاب چهارم، بر انسان‌محوری، پایداری و انعطاف‌پذیری تاکید دارد. این انقلاب با هدف ایجاد تعادل بین پیشرفت فناوری و ارزش‌های انسانی، به دنبال همکاری انسان و ماشین، تولید مسئولانه و پاسخگویی به نیازهای متغیر بازار است. این مقاله با مروری بر این تحولات، ویژگی‌های انقلاب پنجم را تحلیل کرده و تأثیرات آن بر اقتصاد، نیروی کار و محیط‌زیست را ارزیابی می‌کند. نتایج نشان می‌دهد که انقلاب پنجم با تأکید بر همکاری انسان و ماشین و پایداری، می‌تواند کیفیت زندگی را بهبود بخشیده و اثرات زیست‌محیطی را کاهش دهد، اما نیازمند سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها، آموزش و مدیریت مسائل اخلاقی است. https://www.sciencecultivation.ir/article_726178_302ace448bf8a916322833b8dd6c2d1f.pdf

بنیاد پیشبرد علم و فن آوری ایران نشاء علم 2008-935X 15 2 2025 12 01 The Role of Remote Sensing Technology in Flaring Assessment in Iran's Oil and Gas Industries نقش فناوری سنجش از دور در ارزیابی فلرینگ در صنایع نفت و گاز ایران 159 165 731739 FA المیرا اسدی فرد دانشکده منابع طبیعی و علوم دریایی، دانشگاه تربیت مدرس، نور، مازندران، ایران 0009-0008-5679-4686 سامره فلاحتکار دانشکده منابع طبیعی و علوم دریایی، دانشگاه تربیت مدرس، نور، مازندران، ایران 0000-0001-9283-0201 مهدی تنها زیارتی ایمنی و محیط‌زیست، مؤسسه آموزش عالی فردوس رهجویان دانش، برازجان، بوشهر، ایران گروه بهداشت، ایمنی و محیط زیست، منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس، عسلویه، بوشهر سید کاظم علوی پناه گروه سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران و عضو همکار کرسی یونسکو در تحقیقات بین رشته ای دردیابت در دانش Journal Article 2025 10 06 Abstract<br>The flaring process or burning unwanted gases with highly flammable during oil and gas extraction and processing has numerous environmental and public-health consequences. Therefore, comprehensive investigations in this field are important. According to a Global worldwide report, the annual flaring rate is approximately 170 billion cubic meters, which leads to the emission of 300–400 million tons of CO₂ and air pollutants such as SOₓ, NOₓ, and volatile organic compounds (VOCs), and particulate matter into the atmosphere. As a result, beyond exacerbating climate change and acid rain, these emissions adversely affect human health through respiratory and cardiovascular diseases and cancer. In this paper, we presented and investigated the various algorithms applied for detecting thermal anomalies from flares and estimating flared-gas volumes at both global and national scales based on remote-sensing data. In one of the industrial regions in southern Iran (the Pars Special Energy Economic Zone), the RXD and NHI algorithms demonstrated high accuracy in detecting the thermal anomalies due to flame if flare. For estimating the volumes of gas flare, we compared three multivariable linear regression, artificial neural network, and decision-tree models, using data from the radiance of several satellites including Landsat 8 (bands 6, 7, 10, and 11), Suomi-NPP /VIIRS (M10 band), and Sentinel-5P pollution products. The results showed that the neural-network model outperformed the others. We conclude that by applying appropriate methods such as machine learning in comprehensive remote-sensing information, it is possible to fill existing data gaps in this field and take effective steps toward improved management. فرآیند فلرینگ یا سوزاندن گازهای ناخواسته و بسیار اشتعال پذیر در زمان استخراج و فرآوری نفت و گاز، پیامدهای زیست‌محیطی و بهداشتی فراوانی دارد. در نتیجه بررسی‌های جامع در این رابطه بسیار حائز اهمیت است. نرخ فلرینگ سالانه در سطح جهان حدود ۱۷۰ میلیارد متر مکعب گاز توسط بانک جهانی گزارش شده است که منجر به انتشار ۳۰۰–۴۰۰ میلیون تن CO₂ و مقادیر قابل‌توجهی از SOₓ، NOₓ، VOC و ذرات معلق به جو می‌شود. در نتیجه علاوه بر تشدید پدیده تغییر اقلیم و باران اسیدی، سلامت انسان را از طریق بیماری‌های تنفسی، قلبی‌عروقی و سرطان تحت تأثیر قرار می‌دهد. در این راستا در این مقاله به ارائه و بررسی توانایی الگوریتم‌های استفاده شده در زمینه شناسایی ناهنجاری‌های حرارتی ناشی از شعله فلرها و برآورد حجم گازهای فلر شده در سطح جهانی و در سطح ملی بر پایه داده‌های سنجش از دوری پرداخته است. در یکی از مناطق صنعتی جنوب کشور (منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس)، الگوریتم‌های RXD و NHI در زمینه‌ی شناسایی ناهنجاری‌های حرارتی ناشی از شعله فلرها از خود دقت بالای را نشان دادند. از سوی دیگر در بخش برآورد حجم گازهای فلر شده از سه مدل رگرسیون چند متغیر خطی، شبکه عصبی مصنوعی و درخت تصمیم بر پایه مقادیر رادیانس ماهواره‌های مختلفی از جمله لندست 8 (باند 6، 7، 10 و 11)، ماهواره Suomi-NPP (باند M10- سنجنده VIIRS) و محصولات آلودگی ماهواره سنتینل- 5P استفاده شد که نتایج حاکی از عملکرد بسیار خوب مدل شبکه عصبی در این بخش را داشت. در نتیجه امید است که با بهره‌گیری از روش‌های مناسب مانند یادگیری ماشین بر پایه‌ی اطلاعات جامع سنجش از دوری بتوان خلاءهای اطلاعاتی موجود در این حوزه را برطرف کرده و در زمینه مدیریت آن گام مؤثری برداشت. https://www.sciencecultivation.ir/article_731739_2bddb790f995af19929bb388e8d68458.pdf

بنیاد پیشبرد علم و فن آوری ایران نشاء علم 2008-935X 15 2 2025 11 22 Using blockchain technology in food safety and authenticity استفاده از فناوری بلاک‌چین در ایمنی غذایی و اصالت سنجی 166 172 726179 FA منصوره مظاهری پژوهشگاه استاندارد،پژوهشکده صنایع غذایی و فرآورده‌های کشاورزی، 0000-0001-8568-6694 Journal Article 2025 05 30 Today, increasing concerns about food safety have increased the need for transparent and reliable systems. Blockchain technology, with its features such as immutability, precise traceability and transparency, provides an opportunity to transform the food supply chain and offers a new solution to improve food safety. This article examines the application of blockchain technology in food safety and authenticity and the claims in this regard. Considering the market value of halal food and its significant challenges, it explains how this emerging technology can increase traceability, authenticity and compliance with safety and halal standards across global supply chains. It also highlights some of the uses of this technology by some food manufacturing companies. Although blockchain technology offers promising solutions through its immutable record-keeping capabilities, distributed verification mechanisms and transparency, it is still in its infancy and faces significant challenges. Therefore, it seems necessary to develop and implement regulatory regulations at different stages of its implementation امروزه، افزایش نگرانی‌ها در مورد ایمنی غذایی، نیاز به سیستم‌های شفاف و قابل اعتماد را دوچندان کرده است. فناوری بلاک‌چین، با ویژگی‌هایی همچون تغییرناپذیری، امکان ردیابی دقیق و شفافیت، فرصت مناسبی برای تحول در زنجیره تأمین غذا فراهم کرده و راه‌حلی نوین برای بهبود ایمنی غذایی ارائه می‌دهد. این مقاله به بررسی کاربرد فناوری بلاکچین در ایمنی و اصالت سنجی غذا و ادعاها در این خصوص پرداخته و با توجه به ارزش بازار غذای حلال و چالش‌های قابل توجه آن، چگونگی افزایش قابلیت ردیابی، اصالت و انطباق با استانداردهای ایمنی و حلال در سراسر زنجیره‌های تامین جهانی توسط این فناوری نوظهور را بیان می کند. همچنین به برخی از استفاده‌های این فناوری توسط برخی از شرکت های تولید کننده مواد غذایی اشاره شده است. اگرچه فناوری بلاکچین از طریق قابلیت‌های تغییرناپذیر ثبت سوابق، مکانیسم‌های تأیید توزیع‌شده و شفافیت، راه‌حل‌های امیدوارکننده‌ای ارائه می‌دهد، اما هنوز نوپا بوده و با چالش های اساسی روبرو است. لذا تدوین و اجرای مقررات نظارتی در مراحل مختلف پیاده سازی آن ضروری به نظر می رسد. https://www.sciencecultivation.ir/article_726179_08f5fdd5f9a8a077c5587b702d707aca.pdf

بنیاد پیشبرد علم و فن آوری ایران نشاء علم 2008-935X 15 2 2025 11 22 An Overview of Food Security and Safety and the Role of Modern Technologies نگاهی به امنیت و ایمنی غذایی و نقش فناوری‌های نوین 173 181 732680 FA محمد صادق علیائی معاونت پژوهش و فناوری وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، تهران، ایران فرید نصیری مرکز نحقیقات بیوشیمی و بیوفیزیک (IBB)، دانشگاه تهران، تهران، ایران اسداله اسدی گروه زیست شناسی ، دانشکده علوم پایه ، دانشگاه محقق اردبیلی رضا یوسفی مرکز نحقیقات بیوشیمی و بیوفیزیک (IBB)، دانشگاه تهران، تهران، ایران 0000-0001-7396-7720 Journal Article 2025 11 06 Food security and safety despite their close association, are considered two distinct areas in ensuring the health and sustainability of human societies, where novel technologies, both digital and non-digital, play a significant role in their realization. Considering the importance and complexity of defining food security, this article first elaborates on the fundamental concepts and various dimensions of this field, as well as examining major challenges such as food waste and loss. Subsequently, the role of novel technologies in transforming this ground is addressed, and advancements like Artificial Intelligence and the Internet of Things in the macro-management of food security issues, along with the concept of "smart food cities" are introduced and their applications studied. Then, food safety and its related issues are specifically investigated, and the importance of employing smart methods such as blockchain technology, along with advanced biochemical and biomolecular tools (e.g., mass spectrometry, food proteomics, and CRISPR technology) to ensure food safety is elaborated. The World Health Organization (WHO) and the Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO) have designated June 7 of each year as World Food Safety Day. The theme for the 2025 observance is “Food Safety: Science in Action”. Accordingly, we also emphasize the importance of investing in research and promoting education on scientific topics related to food safety. امنیت و ایمنی غذایی، با وجود ارتباط تنگاتنگ با یکدیگر، دو حوزه متمایز در تأمین سلامت و پایداری جوامع انسانی محسوب می ‌شوند که فناوری ‌های نوین اعم از دیجیتال و غیردیجیتال نقش بسزایی در تحقق آن‌ها دارند. این مقاله با درنظرگرفتن اهمیت و پیچیدگی تعاریف امنیت غذایی در گام نخست به تبیین مفاهیم بنیادین و ابعاد گوناگون این حوزه و نیز بررسی چالش ‌های پیش ‌رو از قبیل ضایعات و اتلاف مواد غذایی می ‌پردازد. در ادامه نقش فناوری ‌های نوین در تحول بخشیدن به این عرصه مورد توجه قرار گرفته است. همچنین پیشرفت ‌هایی همچون هوش مصنوعی و اینترنت اشیاء در مدیریت کلان مسائل امنیت غذایی و نیز ایده شهرهای هوشمند غذایی و کاربردهای آن‌ها بررسی می ‌شود. سپس ایمنی غذایی، مسائل مرتبط با آن و اهمیت به ‌کارگیری روش های هوشمند مانند فناوری بلاکچین و همچنین ابزارهای پیشرفته بیوشیمیایی و زیست ‌مولکولی (مانند طیف ‌سنجی جرمی، پروتئومیکس غذایی و فناوری کریسپر) در راستای تضمین سلامت مواد غذایی تشریح می ‌گردد. سازمان بهداشت جهانی (WHO) و سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO)، روز هفتم ژوئن هر سال را به ‌عنوان روز جهانی ایمنی غذایی نام‌گذاری کرده ‌اند و شعار این روز در سال 2025 ایمنی غذایی: علم در عمل تعیین شده است. بر این اساس در پایان این نوشتار بر اهمیت سرمایه ‌گذاری در پژوهش ‌های مرتبط و ترویج آموزش ‌های علمی در حوزه ایمنی غذایی تأکید شده است. https://www.sciencecultivation.ir/article_732680_b1707ea6619c74f21e3b88983dc3af47.pdf

بنیاد پیشبرد علم و فن آوری ایران نشاء علم 2008-935X 15 2 2025 11 22 Blockchain in Smart Tourism: Security, Trust, and Secure Payments بلاکچین در گردشگری هوشمند: امنیت، اعتماد و پرداخت‌های امن 182 188 731206 FA محمدتقی نظری علیداش دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشکدگان فارابی، دانشگاه تهران، قم، ایران 0009-0002-1183-3713 امین فرجی دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشکدگان فارابی، دانشگاه تهران، قم، ایران 0000-0002-5765-4836 Journal Article 2025 09 06 Blockchain technology has recently been recognized as one of the most significant transformative innovations in various fields, and the tourism industry is no exception. Smart tourism, which is based on technologies such as the Internet of Things (IoT), artificial intelligence (AI), and big data, faces fundamental challenges related to the security of personal and financial data, trust among stakeholders, and the high costs of transactions. This article demonstrates that blockchain, with features such as decentralization, transparency, immutability of data, and the use of smart contracts, can play a key role in addressing these challenges. Its applications include secure identity verification of tourists, protection of sensitive information, strengthening trust between service providers and customers, and facilitating international payments. At the same time, limitations such as technical complexity, limited scalability, high energy consumption, and the absence of clear legal frameworks hinder the widespread adoption of this technology. By reviewing existing studies and analyzing the context of Iran, this article emphasizes that effective utilization of blockchain in the country’s tourism sector requires investment in digital infrastructure, the formulation of supportive policies, and the enhancement of digital literacy among managers. The novelty of this article lies in its clear presentation of blockchain’s potential for addressing the challenges of tourism in Iran and in proposing practical solutions for its implementation. فناوری بلاکچین در سال‌های اخیر به‌عنوان یکی از مهم‌ترین نوآوری‌های تحول‌آفرین در عرصه‌های مختلف شناخته شده و صنعت گردشگری نیز از این روند مستثنی نیست. گردشگری هوشمند که بر پایه فناوری‌هایی همچون اینترنت اشیاء، هوش مصنوعی و کلان‌داده شکل گرفته است، با چالش‌های اساسی در زمینه امنیت داده‌های شخصی و مالی، اعتماد میان ذی‌نفعان و هزینه‌های بالای تراکنش‌ها روبه‌روست. این مقاله نشان می‌دهد که بلاکچین با ویژگی‌هایی نظیر غیرمتمرکز بودن، شفافیت، تغییرناپذیری داده‌ها و استفاده از قراردادهای هوشمند، می‌تواند در رفع این چالش‌ها نقش‌آفرینی کند. کاربردهای آن شامل احراز هویت ایمن گردشگران، حفاظت از اطلاعات حساس، تقویت اعتماد میان ارائه‌دهندگان خدمات و مشتریان، و تسهیل پرداخت‌های بین‌المللی است. در عین حال، محدودیت‌هایی همچون پیچیدگی فنی، مقیاس‌پذیری محدود، مصرف انرژی بالا و نبود چارچوب‌های حقوقی شفاف مانع از پذیرش گسترده این فناوری می‌شوند. این مقاله ضمن مرور مطالعات موجود و تحلیل شرایط ایران، تأکید می‌کند که بهره‌گیری مؤثر از بلاکچین در گردشگری کشور مستلزم سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های دیجیتال، تدوین سیاست‌های حمایتی و ارتقای سواد فناورانه مدیران است. نوآوری این مقاله در آن است که با زبانی روشن، ظرفیت‌های بلاکچین را برای نخستین‌بار در ارتباط با چالش‌های گردشگری ایران معرفی و راهکارهایی عملی برای استفاده از آن پیشنهاد می‌کند. https://www.sciencecultivation.ir/article_731206_1bfd56372948ed63369c561eca05cc63.pdf

بنیاد پیشبرد علم و فن آوری ایران نشاء علم 2008-935X 15 2 2025 11 22 Bacterial Biodegradation of Microplastics زیست‌تجزیه‌پذیری میکروپلاستیک‌ها با استفاده از باکتری‌ها 189 197 728768 FA میترا پیرحقی دانشکده علوم زیستی، دانشگاه تحصیلات تکمیلی علوم پایه زنجان، زنجان، ایران Journal Article 2025 08 17 Microplastics, due to their persistence, ubiquity, and potential to bioaccumulate, have emerged as a significant environmental and public health concern. Their widespread distribution across terrestrial, aquatic, and atmospheric compartments, coupled with the use of harmful additives in plastic manufacturing, complicates their degradation and removal using conventional industrial methods. In light of these challenges, microbial biodegradation has gained increasing attention as a sustainable and eco-friendly approach to mitigate microplastic pollution. This article explores the current understanding of bacterial degradation of MPs, highlighting the mechanisms, degradation stages, and the key role of microbial enzymes such as esterases, lipases, laccases, and depolymerases. Several bacterial genera have demonstrated promising degradative capabilities against common polymers such as PE, PET, PS, and PP. Despite its potential, microbial degradation faces limitations, including low degradation rates and lengthy processing times. Addressing these challenges through strain optimization, enzymatic enhancement, and improved culture conditions is essential for advancing biotechnological solutions for microplastic remediation. میکروپلاستیک‌ها به‌دلیل پایداری بالا، پراکندگی وسیع در محیط‌های زمینی، آبی و جوی، و همچنین توانایی تجمع زیستی، به‌عنوان یکی از معضلات مهم زیست‌محیطی و بهداشتی شناخته می‌شوند. استفاده از مواد افزودنی مضر در فرآیند تولید پلاستیک و دشواری تجزیه‌پذیری آن‌ها، حذف این آلاینده‌ها را با روش‌های صنعتی سنتی پیچیده کرده است. در این میان، زیست‌تجزیه‌پذیری میکروپلاستیک‌ها با استفاده از میکروارگانیسم‌ها به‌عنوان روشی پایدار و دوستدار محیط زیست مورد توجه قرار گرفته است. این مقاله به بررسی فرایند تجزیه میکروپلاستیک‌ها توسط باکتری‌ها می‌پردازد و مراحل تجزیه، آنزیم‌های کلیدی مانند استرازها، لیپازها، لاکازها و دپلیمرازها، و گونه‌های باکتریایی مؤثر را معرفی می‌کند. اگرچه این روش پتانسیل بالایی دارد، اما با چالش‌هایی مانند نرخ پایین تجزیه و زمان‌بر بودن فرآیند مواجه است. بنابراین، بهینه‌سازی سویه‌های میکروبی، بهبود عملکرد آنزیم‌ها و شرایط کشت می‌تواند نقش مهمی در توسعه راهکارهای زیست‌فناورانه برای حذف میکروپلاستیک‌ها ایفا کند. https://www.sciencecultivation.ir/article_728768_6a66c829c9cabb11f055009d8ea9d5e3.pdf

بنیاد پیشبرد علم و فن آوری ایران نشاء علم 2008-935X 15 2 2025 11 22 Bioplastics and Their Role in the Circular Economy بیوپلاستیک‌ها و نقش آنها در اقتصاد چرخشی 198 206 731207 FA مهرناز شیرمحمدی پژوهشکده آبزیپروری آبهای جنوب کشور، مؤسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، اهواز، ایران فرحناز کیان ارثی پژوهشکده آبزیپروری آبهای جنوب کشور، مؤسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، اهواز، ایران Journal Article 2025 08 17 Bioplastics, as a sustainable alternative to conventional plastics, play a pivotal role in the circular economy. Derived from bio-based sources such as corn, sugarcane, or cellulose, or being biodegradable, these materials contribute to reducing plastic pollution and conserving resources by decreasing reliance on fossil fuels and mitigating greenhouse gas emissions. Bioplastics are classified into three main categories: fossil-based biodegradable, bio-based non-biodegradable, and bio-based/biodegradable. They are utilized in medical applications (e.g., sutures and tissue scaffolds), pharmaceuticals (tablet fillers), and tissue engineering (bone and cardiac regeneration). Characteristics such as biocompatibility, non-toxicity, and renewability make them an ideal choice for sustainable applications. However, challenges including high production costs, insufficient recycling infrastructure, and competition with food resources limit their widespread adoption. The circular economy facilitates the reuse and composting of bioplastics through mechanical, chemical, and biological recycling. This study emphasizes the role of bioplastics in waste reduction and the achievement of sustainable development, particularly in the healthcare industry, and proposes solutions to overcome existing challenges. بیوپلاستیک‌ها به‌عنوان جایگزینی پایدار برای پلاستیک‌های سنتی، نقشی کلیدی در اقتصاد چرخشی ایفا می‌کنند. این مواد، که از منابع زیست‌پایه مانند ذرت، نیشکر یا سلولز تولید می‌شوند یا زیست‌تخریب‌پذیر هستند، با کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی و انتشار گازهای گلخانه‌ای، به کاهش آلودگی پلاستیکی و حفظ منابع کمک می‌کنند. بیوپلاستیک‌ها در سه دسته اصلی شامل زیست‌تخریب‌پذیر مبتنی بر فسیل، زیست‌پایه غیرزیست‌تخریب‌پذیر و زیست‌پایه/زیست‌تخریب‌پذیر طبقه‌بندی می‌شوند. این مواد در پزشکی (مانند بخیه و داربست‌های بافتی)، داروسازی (پرکننده‌های قرص) و مهندسی بافت (بازسازی استخوان و قلب) کاربرد دارند. ویژگی‌هایی مانند زیست‌سازگاری، غیرسمی بودن و تجدیدپذیری، آن‌ها را به گزینه‌ای ایده‌آل برای کاربردهای پایدار تبدیل کرده است. با این حال، چالش‌هایی مانند هزینه‌های بالای تولید، کمبود زیرساخت‌های بازیافت و رقابت با منابع غذایی، پذیرش گسترده آن‌ها را محدود می‌کند. اقتصاد چرخشی با بازیافت مکانیکی، شیمیایی و بیولوژیکی بیوپلاستیک‌ها، امکان استفاده مجدد و تبدیل به کمپوست را فراهم می‌کند. این تحقیق بر نقش بیوپلاستیک‌ها در کاهش زباله و دستیابی به توسعه پایدار بویژه در صنعت مراقبت‌های بهداشتی تمرکز دارد و راه‌حل‌هایی برای غلبه بر چالش‌های موجود پیشنهاد می‌دهد. https://www.sciencecultivation.ir/article_731207_4c3639f90390b8439dbccfbf04144d7f.pdf

بنیاد پیشبرد علم و فن آوری ایران نشاء علم 2008-935X 15 2 2025 11 22 Investigating the Capability of Sentinel-1 in Monitoring the Land Subsidence Phenomenon بررسی قابلیت سنتینل-1 در پایش پدیده فرونشست 207 214 731205 FA علیرضا محمودی دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی داراب، دانشگاه شیراز، داراب، ایران. المیرا اسدی فرد دانشکده منابع طبیعی و علوم دریایی، دانشگاه تربیت مدرس، نور، مازندران، ایران. 0009-0008-5679-4686 سیده زینب صفوی دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی داراب، دانشگاه شیراز، داراب، ایران. Journal Article 2025 06 30 Land Subsidence (LS), this uninvited geological phenomenon, has affected nearly every corner of the globe, leaving a trail of destruction in infrastructure and facilities. This silent yet devastating event has increasingly highlighted the necessity for continuous monitoring and surveillance. Fortunately, significant advancements in remote sensing technology, particularly in the field of Synthetic Aperture Radar (SAR) interferometry, have opened new windows for the precise analysis of the intensity, patterns, and temporal trends of subsidence. This study examines the capabilities of the Sentinel-1 satellite in the Interferometric Wide (IW) operational mode and explores its potential in monitoring this phenomenon. Given the widespread occurrence of subsidence across the country, it is hoped that by leveraging the capabilities of this satellite and the easy, free access to its imagery, effective steps will be taken by executive bodies to control and manage this phenomenon ففرونشست، این مهمان ناخوانده‌ی زمین‌شناختی، تقریباً همه‌جای جهان را درنوردیده و ردپایی از تخریب بر زیرساخت‌ها و تأسیسات بر جای گذاشته است. این پدیده خاموش اما ویرانگر، ضرورت پایش و نظارت مستمر را بیش از پیش آشکار ساخته است. خوشبختانه، پیشرفت‌های چشمگیر در بخش‌های مختلف ازجمله فناوری سنجش از دور، به ویژه در حوزه‌ی تداخل‌سنجی رادار دریچه مصنوعی، پنجره‌ای نوین به سوی تحلیل دقیق شدت، الگوها و روندهای زمانی فرونشست گشوده است. این پژوهش ضمن بررسی مبانی و اصول سیستم‌های راداری و سنجنده‌های آن و روش های مختلف پایش این پدیده، قابلیت‌های ماهواره‌ی سنتینل-۱ (Sentinel-1) را در حالت عملیاتی IW (Interferometric Wide) زیر ذره‌بین برده و توانایی‌های آن را در پایش این پدیده مورد واکاوی قرار می‌دهد. با توجه به گستردگی فرونشست در سراسر کشور، امید است که با بهره‌گیری از توانمندی‌های این ماهواره و دسترسی آسان و رایگان به تصاویر آن، گام‌های مؤثری توسط نهادهای اجرایی برای مهار و مدیریت این پدیده برداشته شود. https://www.sciencecultivation.ir/article_731205_1dce0f015c411d8ced3fb054aa7e84c9.pdf

بنیاد پیشبرد علم و فن آوری ایران نشاء علم 2008-935X 15 2 2025 11 22 Artificial Intelligence and the New Renaissance in Life Sciences and Biomedicine هوش مصنوعی و رنسانس نوین در علوم زیستی و زیست پزشکی 215 223 732953 FA باقر دوائیل مرکز تحقیقات بیوشیمی و بیوفیزیک، دانشگاه تهران، تهران، ایران 0009-0009-7322-2257 احمد امیری مرکز تحقیقات بیوشیمی و بیوفیزیک، دانشگاه تهران، تهران، ایران علی اکبر موسوی موحدی مرکز تحقیقات بیوشیمی و بیوفیزیک، دانشگاه تهران، تهران، ایران 0000-0002-1707-8432 Journal Article 2025 10 16 The deep convergence of artificial intelligence (AI) and the life sciences is rapidly transcending the traditional boundaries of science and heralding a new renaissance. This transformative synergy has not only challenged classical approaches in biology but has also opened new horizons for understanding the fundamental mechanisms of life, disease diagnosis, and the development of targeted and personalized therapies. Traditionally, biology has relied on qualitative and descriptive models, which approach that, while enabling conceptual understanding, lack robust quantitative and predictive power due to the intrinsic complexity of biological systems. In the absence of universal and deterministic laws, analyzing the behavior of multilevel, highly interconnected biological systems has long been constrained. In this context, artificial intelligence, with its powerful capability to analyze massive, high-dimensional, and heterogeneous datasets, has substantially bridged this longstanding gap. Rapid advances in machine learning (ML) and deep learning (DL) algorithms have expanded AI applications from molecular pathology, biotechnology, and biomedicine to intelligent drug design, clinical trial analysis, advanced imaging, and therapeutic management. Today, artificial intelligence has become a central pillar of personalized medicine, genome editing, and clinical decision-making, ushering in a new renaissance that promises unprecedented speed in uncovering the secrets of life and is pushing the boundaries of possibility in biological science. همگرایی ژرف هوش مصنوعی و علوم زیستی در حال درنوردیدن مرزهای سنتی علم ویک نوزایش(رنسانس) است. این پیوند تحول‌آفرین، نه‌تنها رویکردهای کلاسیک زیست‌شناسی را به چالش کشیده، بلکه افق‌هایی نو برای فهم سازوکارهای بنیادین حیات، تشخیص بیماری‌ها و توسعه درمان‌های هدفمند و شخصی‌سازی‌شده گشوده است. زیست‌شناسی به‌طور سنتی بر مدل‌های کیفی و توصیفی استوار بوده است؛ رویکردی که اگرچه درک مفهومی پدیده‌ها را ممکن می‌سازد، اما به‌دلیل پیچیدگی ذاتی سامانه‌های زیستی، از توان پیش‌بینی کمی و دقیق برخوردار نیست. در غیاب قوانین جهان‌شمول و قطعی، تحلیل رفتار سامانه‌های زیستی چندسطحی و درهم‌تنیده همواره با محدودیت‌هایی همراه بوده است. در این میان، هوش مصنوعی با توانمندی منحصربه‌فرد خود در تحلیل داده‌های عظیم، چندبعدی و ناهمگون، این خلأ دیرینه را تا حد زیادی جبران کرده است. پیشرفت شتابان الگوریتم‌های یادگیری ماشین و یادگیری عمیق، دامنه کاربردهای هوش مصنوعی را از بیماری‌شناسی مولکولی و زیست‌پزشکی تا طراحی هوشمند دارو، تصویربرداری پیشرفته و مدیریت درمان گسترش داده است. امروزه، هوش مصنوعی به یکی از ارکان اصلی پزشکی شخصی‌سازی‌شده، ویرایش ژنوم و تصمیم‌گیری بالینی بدل شده و نویدبخش دوران نوزایش (رنسانس) نوینی است که در آن کشف رازهای حیات با شتاب و دقتی بی‌سابقه تحقق خواهد یافت و مرزهای امکان را در علوم زیستی جابه‌جا خواهد کرد. https://www.sciencecultivation.ir/article_732953_2b76beaa43dbaa43361114ce28dbe5d7.pdf