بنیاد پیشبرد علم و فن آوری ایران نشاء علم 2008-935X 16 1 2026 05 22 National Strategy: Resilient Sciences and Technologies راهبرد ملی: علوم و فناوری‌های تاب‌آور 1 1 738129 FA علی اکبر موسوی موحدی مرکز تحقیقات بیوشیمی و بیوفیزیک، دانشگاه تهران، تهران، ایران شاخه شیمی، فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران، تهران، ایران 0000-0002-1707-8432 Journal Article 2026 06 19 The world today stands at a critical juncture of scientific and technological transformation, where nations' capacities to develop resilient sciences and technologies have become the principal determinants of their power, sustainability, and ability to shape the future. Resilience is no longer merely an environmental or crisis-centered concept; rather, it has evolved into a national strategy for managing scientific, economic, and social complexities and for navigating growing uncertainties. The most important principle of this strategy is that a crisis should not be regarded merely as an undesirable and threatening phenomenon; rather, by relying on rationality, knowledge, and biocompatible technologies, it should be transformed into an opportunity for innovation, value creation, and the development of high-performance and desirable products. From this perspective, scientific and technological resilience not only enhances countries’ capacity to cope with crises, but also provides a foundation for sustainable growth, scientific independence, and the creation of a capable and promising future. Within this framework, national science policy should be redesigned on the basis of convergence among basic sciences, engineering, biotechnology, data science, the bioeconomy, and the humanities. At the heart of this strategy lies the development of wise, creative, capable, and ethical human capital. Cultivating a new generation of scientists and researchers equipped with systems thinking, resilient emerging sciences, and ethical values is essential for the effective governance and advancement of the nation. Accordingly, strategic investment in basic sciences, as a form of scientific exploration into the invisible and unknown dimensions of nature, constitutes the foundation for the expansion of strategic knowledge and advanced resilient technologies. Simultaneously, the development of research infrastructures, sustained support for interdisciplinary research, and the creation of attractive career pathways for scientific talent are indispensable for preventing brain drain and strengthening the country's innovation ecosystem and national security. In the domain of science governance, transparency in science policy, genuine partnerships between universities and industry, and equitable systems for supporting, valuing, and retaining scientific talent should be pursued as national priorities. Human resource development should be designed to foster systems thinking, creativity, lifelong learning, adaptability, and resilience. Ultimately, resilient sciences and technologies are an imperative whose realization depends upon investing in knowledgeable people, fundamental science, and a long-term commitment to the future of science and pioneering research. Ali A. Moosavi- Movahedi Editor-in-Chief جهان امروز در نقطه عطفی از تحول علمی و فناورانه قرار دارد؛ جایی که توانایی کشورها در توسعه علوم و فناوری‌های تاب‌آور، معیار اصلی قدرت، پایداری و آینده‌سازی آنان محسوب می‌شود. تاب‌آوری دیگر مفهومی صرفاً زیست‌محیطی یا بحران‌‌محور نیست، بلکه به راهبردی ملی برای مدیریت پیچیدگی‌های علمی، اقتصادی، اجتماعی و مواجهه با عدم قطعیت‌های فزاینده تبدیل شده است. مهم‌ترین اصل این راهبرد آن است که بحران صرفاً پدیده‌ای نامطلوب و تهدیدآمیز تلقی نشود؛ بلکه باید با تکیه بر عقلانیت، دانش و فناوری‌های زیست‌سازگار، آن را به فرصتی برای نوآوری، ایجاد ارزش و تولید محصولات پربازده و مطلوب تبدیل کرد. از این منظر، تاب‌آوری علمی و فناورانه نه‌تنها ظرفیت کشورها را برای مقابله با بحران‌ها افزایش می‌دهد، بلکه زمینه‌ساز رشد پایدار، استقلال علمی و ساختن آینده‌ای توانمند و امیدبخش خواهد بود. در این چارچوب، سیاست‌گذاری علمی کشور می‌باید بر پایه همگرایی میان علوم پایه، مهندسی، زیست‌فناوری، علوم داده، اقتصاد زیستی و علوم انسانی بازطراحی شود. با‌این‌حال، نقطه کانونی این راهبرد، سرمایه انسانی دانا، خلاق و توانمند و با اخلاق است. پرورش نسل جدیدی از دانشمندان و پژوهشگران توانمند در تفکر سیستمی و علوم نوین تاب‌اور و اخلاق‌‌محور نیاز اداره کشور می‌باشد. ازاین‌رو، سرمایه‌گذاری هدفمند در علوم پایه به مفهوم غواصی علمی در نامرئی‌ها زیربنای گسترش دانش راهبردی و فناوری‌های تاب‌اور پیشرفته است. هم‌زمان، توسعه زیرساخت‌های پژوهشی، حمایت پایدار از پژوهش‌های میان‌‌رشته‌ای و ایجاد مسیرهای شغلی جذاب برای استعدادهای علمی، شرط ضروری جلوگیری از مهاجرت آنها و تقویت زیست‌بوم نوآوری و امنیت ملی کشور است. در حوزه حکمرانی علم، شفافیت در سیاست‌گذاری علمی، پیوند واقعی دانشگاه و صنعت، و نظام عادلانه حمایت، رضایت و نگهداشت استعدادهای علمی می‌باید به‌عنوان اولویت‌های ملی دنبال شود. آموزش نیروی انسانی شایسته است به‌گونه‌ای طراحی شود که آموزش تفکر سیستمی، خلاقیت، یادگیری مادام‌العمر و سازگاری با تغییرات و تاب‌اوری را تقویت کند. علوم و فناوری‌های تاب‌آور ضرورتی است که در گرو توجه به انسان دانا، دانش پایه و سرمایه‌گذاری بلندمدت در آینده علم و تحقیقات پیشرو است. علی اکبر موسوی موحدی سردبیر

https://www.sciencecultivation.ir/article_738129_5e855ae302a7235b4e996bf3b1a4ca44.pdf

بنیاد پیشبرد علم و فن آوری ایران نشاء علم 2008-935X 16 1 2026 05 22 Networking and Institutional Synergy of Scientific Societies شبکه سازی و هم‌افزایی نهادی انجمن های علمی 2 16 736341 FA مهران حبیبی‌رضایی دانشکده زیست‌شناسی، دانشکدگان علوم- دانشگاه تهران، تهران، ایران. شاخه شیمی، فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران، تهران، ایران انجمن بیوشیمی فیزیک ایران 0000-0002-4819-8613 سیدعبدالامیر نبوی گروه مطالعات منطقه ای، دانشکده حقوق، دانشگاه تهران، تهران، ایران 0009-0000-2059-3147 علی اکبر موسوی موحدی مرکز تحقیقات بیوشیمی و بیوفیزیک، دانشگاه تهران، تهران، ایران شاخه شیمی، فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران، تهران، ایران انجمن بیوشیمی فیزیک ایران 0000-0002-1707-8432 Journal Article 2026 05 21 In the era of scientific specialization and the complexity of transdisciplinary issues, the transition from the isolated activities of scientific societies toward institutional networking and synergy is a strategic imperative. Adopting a historical-analytical approach, this article examines the roots of the formation of scientific societies worldwide and in Iran. It explains the development of "Federations of scientific societies" or "society of societies" as a response to this imperative. Global experiences from the International Science Council (ISC) and specialized federations (unions) such as IUPAC and FASEB demonstrate that institutional convergence, while preserving the independence of members, provides the capacity to address the complex issues. In Iran, the evolution of scientific societies from the era of the comprehensive University of Gondishapur to the Nezamiyeh schools, and then from the Dar ul-Funun era to the present, has reached a stage of quantitative maturity (nearly 600 scientific societies), making networking inevitable. The establishment of the Council of Iranian Scientific Associations (CISA), the pioneering experience of the Federation of Iranian Biological Sciences (FIrBS), and the societies subsequently formed as non-governmental organizations offer a practical model for this synergy. The article emphasizes that institutional networking within a tripartite framework comprising an "umbrella council", "convergent federations" and "specialized societies" with a precise division of responsibilities (federations engaging only in matters beyond the capacity of a single society), constitutes an effective strategy for advancing science in the country. Finally, recommendations are offered to develop legal frameworks, establish an umbrella council for federations, support the membership of societies within federations, and strengthen connections with international networks to steer Iran's science ecosystem toward greater dynamism and effectiveness. در عصر تخصصی‌شدن علم و پیچیدگی مسائل فرارشته‌ای، گذار از فعالیت جزیره‌ای انجمن‌های علمی به‌سوی شبکه‌سازی و هم‌افزایی نهادی، یک ضرورت راهبردی است. این مقاله با رویکردی تاریخی-تحلیلی به بررسی ریشه‌های شکل‌گیری انجمن‌های علمی در جهان و ایران می‌پردازد و تکوین «اتحادیه‌های انجمن‌های علمی» یا «انجمن انجمن‌ها» را به‌مثابه پاسخی به این ضرورت تبیین می‌کند. تجربه جهانی از شورای بین‌المللی علوم (ISC) و اتحادیه‌های تخصصی مانند IUPAC و FASEB نشان می‌دهد که همگرایی نهادی، ضمن حفظ استقلال اعضا، ظرفیت حل مسائل پیچیده را فراهم می‌آورد. در ایران، سیر تحول انجمن‌های علمی از دوره فعالیت دانشگاه جامع گندی شاپور تا نظامیه‌ها و در ادامه از دارالفنون تاکنون، به مرحله‌ای از بلوغ کمی (بالغ بر 580 انجمن علمی) رسیده که امروز ضرورت شبکه‌سازی را بیش‌از‌پیش آشکار ساخته است. شکل‌گیری شورای انجمن‌های علمی ایران (CISA) و تجربه پیش‌گام اتحادیه انجمن‌های علوم زیستی ایران (FIrBS) به‌عنوان الگوی جدید در ایران و اتحادیه‌های تشکیل‌شده پس از آن به‌عنوان نهادهای غیردولتی، الگویی عملی برای این هم‌افزایی ارائه داده است. این مقاله تأکید می‌کند که شبکه‌سازی نهادی در قالب سه‌گانه؛ «شورای انجمن‌های علمی (به‌عنوان چتر عمومی)»، «اتحادیه‌های انجمن‌های علمی همگرا» و «انجمن‌های تخصصی»، راهکاری اثربخش برای سازماندهی ساختار علمی و ارتقای آن در کشور است. در این راستا، ارائه تعریف جامع‌و‌مانع هر کدام از سه‌گانه‌های مزبور، تبیین مفهوم وجودی و شرح افتراقی وظایف هر کدام در شبکه موردنظر، مدنظر این مقاله است. در پایان، پیشنهادهایی برای تدوین چارچوب‌های قانونی و تقویت ارتباط با شبکه‌های بین‌المللی ارائه می‌شود تا زیست‌بوم علم ایران به سمت پویایی و اثربخشی بیشتر سوق یابد.

https://www.sciencecultivation.ir/article_736341_244da21788b45c3d1fed0aff90275bb2.pdf

بنیاد پیشبرد علم و فن آوری ایران نشاء علم 2008-935X 16 1 2026 05 22 The Role of Science and Technology in Strengthening National Power and Global Credibility. نقش علم و فناوری در تقویت قدرت ملی و اعتبار جهانی 17 26 735512 FA فائزه موسوی موحدی مرکز تحقیقات بیوشیمی و بیوفیزیک، دانشگاه تهران، تهران، ایران 0000-0001-9378-3232 علی اکبر موسوی موحدی مرکز تحقیقات بیوشیمی و بیوفیزیک، دانشگاه تهران، تهران، ایران 0000-0002-1707-8432 رضا یوسفی مرکز تحقیقات بیوشیمی و بیوفیزیک، دانشگاه تهران، تهران، ایران 0000-0001-7396-7720 Journal Article 2026 01 02 Science and technology in the modern era are among the fundamental pillars of national power and diplomacy and constitute some of the most valuable assets of nations. Science seeks to achieve an accurate, systematic, and reproducible understanding of the world, whereas technology transforms this knowledge into practical and purposeful tools and solutions. Moreover, these two domains reinforce each other through a dynamic and synergistic cycle: scientific advances lead to the development of new technologies, while technological innovation, by providing more precise tools, enables the expansion and deepening of scientific knowledge. Examples such as the transition from quantum physics to the invention of the transistor and modern computers, as well as the discovery of the structure of DNA and the subsequent development of biotechnology, clearly demonstrate how fundamental knowledge can be transformed into economic and social power. Science and technology simultaneously strengthen both hard power and soft power, thereby contributing to the formation of smart power. Countries often leverage science and technology when seeking to rebuild their national brand, enhance their international credibility, or establish a stronger position in economic and geopolitical competition. Investment in education and research, scientific infrastructure, and science and technology diplomacy can gradually transform scientific achievements into cultural attractiveness, political and social influence, and a source of national pride. علم و فناوری در عصر مدرن از پایه‌های اصلی اقتدار ملی و ابزار دیپلماسی و از مهم‌ترین و ارزشمندترین سرمایه‌های کشورها به شمار می‌آیند. علم در پی شناخت دقیق، نظام‌‌مند و قابل‌تکرار جهان است، درحالی‌که فناوری این دانش را به ابزارها و راهکارهای عملی و هدفمند تبدیل می ‌کند. همچنین این دو در چرخه‌‌ای پویا و هم‌‌افزا، یکدیگر را تقویت می‌‌کنند به‌طوری‌که پیشرفت‌‌های علمی به شکل‌‌گیری فناوری‌‌های نوین می‌‌انجامد و خلق فناوری نیز با فراهم ‌کردن ابزارهای دقیق‌تر، امکان گسترش و تعمیق علم را فراهم می‌‌سازد. نمونه‌‌هایی مانند گذار از فیزیک کوانتومی به اختراع ترانزیستور و رایانه‌های مدرن و نیز کشف ساختار DNA و توسعه زیست‌‌فناوری و محصولات تراریخته (GMO) به‌‌روشنی نشان می‌‌دهند که چگونه دانش‌بنیادی می‌‌تواند به قدرت اقتصادی، نظامی و اجتماعی تبدیل شود. علم و فناوری به طور هم‌زمان قدرت سخت (نظامی–اقتصادی) و قدرت نرم (جذابیت فرهنگی–دیپلماتیک) را تقویت می‌کنند و قدرت هوشمند را شکل می‌‌دهند. علم و فناوری همچنین در حوزه قدرت سخت، از تسلیحات پیشرفته گرفته تا برتری در زنجیره تأمین جهانی، مانند صنعت تراشه، نقشی تعیین‌‌کننده دارند. این دو در عرصه قدرت نرم نیز از طریق برندسازی ملی (مانند ژاپن، کره جنوبی و آلمان) و دیپلماسی علمی، اعتبار بین‌‌المللی و نفوذ فرهنگی ایجاد می‌‌کنند. همچنین فناوری دیگر صرفاً ابزاری برای توسعه کشورها نیست؛ بلکه به سلاح اصلی اقتدار و عاملی کلیدی در بازتعریف توازن ژئوپلیتیک جهانی تبدیل شده است و آینده قدرت کشورها به توانایی آنها در ادغام مؤثر علم، فناوری و دیپلماسی وابسته است.

https://www.sciencecultivation.ir/article_735512_84c3d6f150838fcb175d5d21637b6135.pdf

بنیاد پیشبرد علم و فن آوری ایران نشاء علم 2008-935X 16 1 2026 05 22 The Future of Scientific Publishing Through the Eyes of Journal Editors آینده نشر علمی در آیینه دیدگاه سردبیران 27 35 737835 FA نرجس ورع موسسه استنادی و پایش علم و فناوری جهان اسلام (ISC)، شیراز، ایران 0000-0001-9324-7480 محمد رضا قانع موسسه استنادی و پایش علم و فناوری جهان اسلام (ISC)، شیراز، ایران 0000-0002-1832-7904 Journal Article 2026 06 04 Scholarly publishing, as a central mechanism for producing, validating, and disseminating knowledge, has faced structural, technological, and ethical transformations. The rising number of submissions, pressure on peer review, need for visibility, financial concerns, and expanding use of artificial intelligence have moved editors beyond management toward scientific policy-making, ethical oversight, and technology governance. The study adopted a descriptive–analytical approach. The research population consisted of editors-in-chief, managing editors, editorial board members, reviewers, and active researchers involved in reputable scientific journals in the country. Data were collected through a five-point Likert-scale questionnaire. Of 110 questionnaires, 60 complete responses were analyzed. Findings showed that financial challenges were the concern in journal sustainability, followed by content quality, human resources, technical infrastructure, and policy-making. For improving citation impact and visibility, targeted indexing was the most effective strategy, followed by scientific and media marketing, internationalizing editorial boards, peer-review quality improvement, and open access policies. The main artificial intelligence concerns were plagiarism, lack of user skills, and declining scientific quality. Future editors were viewed as scientific policy-makers, ethical supervisors, and artificial intelligence monitors. Overall, improving scholarly journals requires an integrated approach focused on resources, human capacity, infrastructure, visibility, and responsible artificial intelligence policies. Keywords: Scholarly publishing, journal editors, journal sustainability, scientific visibility, artificial intelligence, publication ethics نشر علمی به‌عنوان یکی از ارکان تولید، اعتبارسنجی و اشاعه دانش، در سال‌های اخیر با تحولات ساختاری، فناورانه و اخلاقی گسترده‌ای روبه‌رو شده است. افزایش مقالات ارسالی، فشار بر داوری، ضرورت ارتقای رؤیت‌پذیری، چالش‌های پایداری مالی و گسترش هوش‌مصنوعی، نقش سردبیران را از مدیریت سنتی فراتر برده و به سیاست‌گذاری علمی، نظارت اخلاقی و مدیریت فناوری پیوند زده است. پژوهش حاضر با هدف بررسی نگرش سردبیران و دست‌اندرکاران نشر علمی نسبت به چالش‌ها، راهکارها و نقش‌های نوین سردبیران انجام شد. رویکرد مطالعه، توصیفی ـ تحلیلی است. جامعه پژوهش شامل سردبیران، مدیران مسئول، اعضای هیئت تحریریه، داوران و پژوهشگران فعال در نشریات علمی معتبر کشور بود. داده‌ها با پرسشنامه ساختاریافته مبتنی بر طیف لیکرت پنج‌درجه‌ای گردآوری شد و از میان ۱۱۰ پرسشنامه توزیع‌شده، ۶۰ پرسشنامه کامل تحلیل شد. یافته‌ها نشان داد که چالش مالی، کیفیت محتوا و نیروی انسانی مهم‌ترین عوامل پایداری نشریات‌ هستند. در افزایش استناد و رؤیت‌پذیری، نمایه‌سازی هدفمند مهم‌ترین راهکار شناخته شد. همچنین، سرقت علمی، ضعف مهارتی کاربران و افت کیفیت علمی مهم‌ترین نگرانی‌های مرتبط با هوش‌مصنوعی بودند. نتایج نشان می‌دهد ارتقای نشریات علمی مستلزم تأمین منابع، توانمندسازی نیروی انسانی، توسعه زیرساخت فناورانه و تدوین سیاست‌های شفاف است.

https://www.sciencecultivation.ir/article_737835_c39f61316b51d2ebac0ade701965c4d5.pdf

بنیاد پیشبرد علم و فن آوری ایران نشاء علم 2008-935X 16 1 2026 05 22 Research Acceleration vs. Authenticity Concern: Two Sides of the AI Coin in Academic Writing شتاب‌بخشی پژوهش و دغدغه اصالت: دو روی سکه هوش مصنوعی در مقاله‌نویسی 36 46 735513 FA علی اکبر صبوری مرکز تحقیقات بیوشیمی و بیوفیزیک، دانشگاه تهران، تهران، ایران 0000-0003-0604-9465 Journal Article 2026 02 01 Artificial intelligence, as the most powerful technological tool of the present century, has transcended the traditional boundaries of knowledge production and scientific research. This technology offers capabilities such as extraordinary data processing, automation of repetitive tasks, and assistance in complex analyses, providing an unprecedented opportunity to accelerate and deepen scientific discoveries. However, its application in writing scientific articles has brought significant achievements along with serious ethical, methodological, and legal challenges. Issues such as reduced transparency and research integrity, reinforcement of existing biases, violation of intellectual property rights, and reduction of researchers' analytical skills are examples of these difficulties. Faced with this complexity, the global community is striving to establish a balance between encouraging innovation and managing the risks associated with this technology by developing legal frameworks and regulations such as the European Union Artificial Intelligence Act, the Bletchley Declaration, the Committee On Publication Ethics, and the recommendations of the Organization for Economic Cooperation and Development. This article examines the pros and cons of artificial intelligence in scientific writing and analyzes relevant international regulations to present a path for the responsible, transparent, and effective use of this tool in advancing science. Iran's national guidelines for AI use in research emphasize transparency and full disclosure of its application. هوش مصنوعی به‌عنوان قدرتمندترین ابزار فناورانه قرن حاضر، مرزهای سنتی تولید دانش و پژوهش علمی را درنوردیده است. این فناوری با ارائه قابلیت‌هایی چون پردازش فوق‌العاده داده‌ها، خودکارسازی وظایف تکراری و کمک به تحلیل‌های پیچیده، فرصتی بی‌سابقه برای تسریع و تعمیق اکتشافات علمی فراهم کرده است. با این حال، به‌کارگیری آن در نوشتن مقالات علمی، دستاوردهای قابل‌توجهی را با چالش‌های اخلاقی، روش‌شناختی و حقوقی جدی همراه ساخته است. مسائلی مانند کاهش شفافیت و اصالت پژوهش، تقویت سوگیری‌های موجود، نقض مالکیت فکری و کاهش مهارت‌های تحلیلی پژوهشگران، نمونه‌ای از این دشواری‌هاست. در مواجهه با این پیچیدگی، جامعه جهانی با تدوین چارچوب‌های قانونی و مقرراتی نظیر قانون هوش مصنوعی اتحادیه اروپا، بیانیه بلچلی، کمیته اخلاق نشر و توصیه‌های سازمان همکاری اقتصادی و توسعه، در تلاش است تا موازنه‌ای بین تشویق نوآوری و مدیریت ریسک‌های ناشی از این فناوری برقرار کند. این مقاله با بررسی دو سویه مزایا و معایب هوش مصنوعی در نگارش علمی و تحلیل مقررات بین‌المللی مرتبط، مسیر بهره‌گیری مسئولانه، شفاف و مؤثر از این ابزار را در خدمت پیشرفت علم ارائه می‌کند. راهنماهای ملی ایران بر استفاده از هوش مصنوعی در پژوهش بر شفافیت و افشای کامل چگونگی استفاده از آن نیز تأکید دارند.

https://www.sciencecultivation.ir/article_735513_ce56c9211b6eba37b2c77240da74c00e.pdf

بنیاد پیشبرد علم و فن آوری ایران نشاء علم 2008-935X 16 1 2026 05 22 Basic Sciences: From Simple Laboratories to the Future of Wealth and Power (Examining Five Common Misconceptions About Basic Sciences) از آزمایشگاه‌های ساده‌ی علوم‌پایه تا آینده‌ی ثروت و قدرت (بررسی پنج خطای رایج درباره‌ی علوم‌پایه) 47 51 737838 FA محمد رضا تقی‌دخت دانشگاه تهران، تهران، ایران 0009-0004-5950-8404 Journal Article 2026 06 04 Despite being the very foundation of all advanced sciences and technologies, basic sciences are often perceived in the science policymaking and public understanding of developing countries as low-impact, low-utility, or isolated fields. This article, adopting a philosophical-analytical approach, examines five common misconceptions about the status of basic sciences from the perspective of philosophy of science: 1. The "epistemic fallacy" – conflating the goal of basic sciences (fundamental understanding) with that of applied sciences (product development); 2. The "institutional fallacy of policymakers" – imposing immediate output criteria on an activity that is inherently meaningful only within a long-term horizon; 3. The "fallacy of role assessment" – which, by ignoring historical evidence, overlooks the profound connection between basic research and major technologies; 4. The "functional fallacy of the university" – prioritizing technological development over the expansion and advancement of foundational knowledge; and 5. The "fallacy of delayed yield" – which renders the logic of long-term investment in basic sciences unintelligible. The article argues that embracing the "logic of delayed yield" and substantially strengthening basic sciences is not a supererogatory choice, but rather a prerequisite for genuine innovation and sustainable progress in facing the unknown problems of the future, and for laying the groundwork to develop technologies of which we currently have no conception. علوم‌پایه با وجود آنکه زیربنای تمامی علوم و فناوری‌های پیشرفته محسوب می‌شوند، در سیاست‌گذاری علمی و درک عمومیِ کشورهای در حال توسعه، اغلب به‌عنوان حوزه‌هایی کم‌اثر، کم‌کاربرد یا منزوی تلقی می‌شوند. این مقاله با رویکردی فلسفی تحلیلی، پنج خطای رایج در فهم جایگاه علوم‌پایه را از منظر فلسفه علم بررسی می‌کند:1. «خطای معرفتی» ناظر بر یکی‌دانستن هدف علوم‌پایه (فهم بنیادین) با علوم کاربردی (تولید محصول)؛ ۲. «خطای نهادیِ سیاست‌گذاران» در تحمیلِ معیارهای خروجی فوری بر فعالیتی که اساساً در افقی بلندمدت معنا می‌یابد؛ ۳. «خطای ارزیابی نقش‌ها» که با نادیده‌گرفتن شواهد تاریخی، از پیوند عمیق پژوهش‌های پایه با فناوری‌های بزرگ غفلت می‌کند؛ ۴. «خطای عملکردی دانشگاه» در اولویت‌دهی به توسعه فناوری به‌جای توسعه و گسترش دانش‌های بنیادین؛ و ۵. «خطای تاخیر در ثمر» که منطق سرمایه‌گذاری بلندمدت در علوم‌پایه را نامفهوم می‌سازد. استدلال مقاله آن است که پذیرش «منطق تأخیر در ثمر» و تقویت جدی علوم‌پایه، نه یک انتخاب فراواقعی، بلکه شرط امکان نوآوری‌های اصیل و پیشرفت پایدار در مواجهه با مسائل ناشناخته آینده و زمینه‌سازی برای تقویت توسعه فناوری‌هایی است که امروز از آن‌ها هیچ تصویری نداریم.

https://www.sciencecultivation.ir/article_737838_11f22c6204bae6f49c3d06d38e83c7e8.pdf

بنیاد پیشبرد علم و فن آوری ایران نشاء علم 2008-935X 16 1 2026 05 22 Big Science Projects: New Models of Global Collaboration in the Contemporary World پروژه های علم بزرگ: الگوهای نوین همکاری های جهانی در دنیای معاصر 52 61 735514 FA فرید نصیری مرکز تحقیقات بیوشیمی و بیوفیزیک (IBB)، دانشگاه تهران، تهران، ایران رضا یوسفی مرکز تحقیقات بیوشیمی و بیوفیزیک (IBB)، دانشگاه تهران، تهران، ایران 0000-0001-7396-7720 Journal Article 2026 02 04 Big science refers to scientific megaprojects that require large financial investments, extensive international cooperation, large teams of specialists, and sophisticated and advanced research equipment and facilities. This approach is contrasted with small science, which focuses on individual research or scientific activity of small groups. Big science, especially after World War II, began its development path and today has become one of the main factors of scientific and technological advances in the world. In this regard, big science projects have played a decisive role in the expansion of knowledge in most scientific fields, from physics to life sciences; among them are the international nuclear fusion project, the human brain mapping project, and particle accelerator facilities. Big science and its complex and expensive facilities, which are often beyond the capacity of a single country, have caused a fundamental transformation in the development of science and technology over time. In addition to the complexity of the research equipment and facilities required, one of the most important features of big science is the breadth of collaboration between researchers and scientists; as a result of these collaborations, epistemic communities have been formed that no longer play a mere research role, but are groups that influence major governmental and international decision-making, and sustainable collaborations within them help to stabilize and strengthen international relations through the soft power of science. In addition, international institutions and politicians can use the organizational models of scientific communities to effectively lead global organizations; so that scientific megaprojects can be considered as models for global governance and leadership and used as approaches and solutions to face global challenges. In recent decades, through joint planning and investments, numerous infrastructures in the field of big science have been established in cooperation with leading countries in science and technology, which have played a pivotal role in major scientific advances and the emergence of emerging technologies. Accordingly, it is essential for Iranian science policymakers to prioritize the establishment of big science facilities within the country, as well as the access of Iranian scientists and researchers to global big science infrastructures, so that the country can compete with the scientific leading countries in the field of science and technology. علم بزرگ به ابرپروژه‌های علمی اطلاق می‌شود که مستلزم سرمایه‌گذاری‌های مالی کلان، همکاری‌ بین‌المللی گسترده تیم‌های بزرگی از متخصصان و زیرساخت تجهیزات پژوهشی پیچیده و پیشرفته می باشد. این رویکرد در مقابل علم کوچک قرار می‌گیرد که بر تحقیقات فردی یا فعالیت علمی گروه‌های کوچکی از پژوهشگران تمرکز دارد. علم بزرگ، که پس از جنگ جهانی دوم آغاز شد، اکنون به یکی از عوامل اصلی پیشرفت علمی و فناوری کشورها تبدیل شده است. این پروژه‌ها در رشته‌های مختلف، از فیزیک تا علوم زیستی، نقشی تعیین‌کننده در گسترش دانش ایفا می‌کنند. نمونه‌های برجسته شامل شتاب‌دهنده‌های ذرات، تأسیسات گداخت هسته‌ای بین‌المللی، و پروژه نقشه‌برداری مغز انسان است. علم بزرگ و تأسیسات پیچیده و گران‌قیمت آن که اغلب احداث آن فراتر از توان یک کشور است، موجب دگردیسی بنیادین در روند توسعه‌ی علم و فناوری در گذر زمان نیز شده است. علاوه بر پیچیدگی تجهیزات و تأسیسات پژوهشی مورد نیاز، یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های دیگر علم بزرگ، گستردگی همکاری میان محققان و دانشمندان است؛ به‌گونه‌ای که در نتیجه‌ی این همکاری‌ها، جوامع معرفتی شکل گرفته‌اند که دیگر صرفاً نقش پژوهشگری ندارند، بلکه به گروه‌هایی تأثیرگذار بر تصمیم‌گیری‌های کلان دولتی و بین‌المللی تبدیل شده‌اند. همکاری‌های علمی پایدار، روابط بین‌الملل را با قدرت نرم تثبیت کرده و مدل‌های ابرپروژه‌ها الگوهایی برای حکمرانی جهانی ارائه می‌کنند. طی دهه‌های اخیر، با برنامه‌ریزی و سرمایه‌گذاری‌های مشترک، زیرساخت‌های متعددی در حوزه‌ی علم بزرگ با همکاری کشورهای پیشگام در علم و فناوری به وجود آمده است که نقشی محوری در پیشرفت‌های بزرگ علمی و پیدایش فناوری‌های تاثیرگذار و نوظهور ایفا کرده‌اند. بر این اساس، ضروری است سیاست‌گذاران علمی ایران نیز ایجاد تأسیسات علم بزرگ در داخل کشور و همچنین دسترسی دانشمندان و پژوهشگران ایرانی به زیرساخت‌های علم بزرگ جهانی را در اولویت قرار دهند تا کشور بتواند در حوزه‌ی علم و فناوری، قابلیت رقابت با کشورهای پیشرو جهان را کسب نماید.

https://www.sciencecultivation.ir/article_735514_17d9a4b3987eb30321444d60c7b5f22a.pdf

بنیاد پیشبرد علم و فن آوری ایران نشاء علم 2008-935X 16 1 2026 05 22 From Reticular Chemistry to Modern Medicine: The Story of the 2025 Nobel Prize in Chemistry از شیمی شبکه‌ای تا پزشکی نوین: روایت نوبل شیمی ۲۰۲۵ 62 68 736340 FA محمد ادریسی مرکز تحقیقات بیوشیمی و بیوفیزیک دانشگاه تهران 0000-0003-1521-6974 حسین دانشگر بخش شیمی معدنی، دانشکده ی شیمی، دانشگاه صنعتی شریف، تهران، ایران 0000-0002-6945-8541 Journal Article 2026 05 06 The 2025 Nobel Prize in Chemistry was awarded to the pioneers of reticular chemistry, Omar Yaghi, Richard Robson, and Susumu Kitagawa, for the development of Metal-Organic Frameworks (MOFs). Richard Robson's theoretical work in the 1970s and 1980s was truly pioneering and ahead of its time. He was the first to mathematically and geometrically formulate and publish the concept of constructing infinite coordination networks from molecular building blocks. Yaghi and Kitagawa, independently and concurrently, moved toward constructing such networks driven by practical motivations, such as gas storage and separation, and relying on new synthesis techniques. They were not directly inspired by Robson's theory, but they worked within a broader intellectual framework of which he was one of the architects. This is a field that has brought about a fundamental transformation in the design and engineering of molecular structures over the past two decades. Reticular chemistry entails the design and construction of porous frameworks using predictable intra- and intermolecular bonds, which can be tailor-made for diverse purposes. In addition to MOFs, structures such as Covalent Organic Frameworks (COFs) are also of great interest. Due to their exceptionally high pore volume and surface area, chemical stability, functional tunability, design diversity, and rich host-guest chemistry, these compounds have created unprecedented opportunities in modern medicine, industry, and environmental science. This article, focusing on the achievements recognized by the 2025 Nobel Prize, examines the historical development of reticular chemistry, its chemical foundations, and its biomedical applications, including targeted drug delivery, biosensors, medical imaging, and tissue engineering. An analysis of the accomplishments and operational challenges in translating this technology from the laboratory to the clinic is also presented. Compiled with the aim of reviewing historical developments, the principles of reticular chemistry, and biomedical applications, this article outlines the scientific and practical journey of this molecular revolution. جایزه نوبل شیمی ۲۰۲۵ به پیشگامان شیمی شبکه‌ای عمر یاغی، ریچارد رابسون و سوسومو کیتاگاوا ، برای معرفی و توسعه چارچوب‌های فلز-آلی Metal Organic Framework (MOF)، اعطا شد. پژوهش نظری ریچارد رابسون در دهه ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ کاملاً نوآورانه و رو به جلو و ورای زمان خود بود. او را می توان دانشمندی در شیمی دانست که به صورت ریاضی و هندسی، مفهوم ساخت شبکه‌های نامحدود کوئوردیناسیونی از واحدهای ساختمانی مولکولی را فرموله و اقدام به انتشار آن کرد. یاغی و کیتاگاوا، به طور مستقل و همزمان، با انگیزه‌های کاربردی مانند ذخیره گاز و مدل های جداسازی و با تکیه بر روش‌های سنتز جدید، به سمت ساخت و توسعه چنین شبکه‌هایی حرکت کردند. آن‌ها مستقیماً از نظریه رابسون الهام نگرفتند، اما در بستر فکری گسترده‌تری کار می‌کردند که رابسون یکی از معماران آن بود. حوزه‌ای که در دو دهه‌ گذشته تحول بنیادینی در طراحی و مهندسی ساختارهای مولکولی ایجاد کرده است. شیمی شبکه‌ای را می توان به معنای طراحی و ساخت چارچوب‌هایی با ویژگی تخلخل دانست که با استفاده از پیوندهای درون و برون مولکولی قابل پیش‌بینی است. همچنین این ساختارها می‌توانند به‌صورت خاص برای اهداف متنوع ساخته شوند. علاوه بر MOFها، چارچوب‌های آلی کوالانسی Covalent Organic Framework (COF) ازجمله ساختارهای مورد توجه می‌باشند. این ترکیبات به دلیل دارا بودن حجم منافذ و مساحت سطح بسیار بالا، پایداری شیمیایی و قابلیت عملکردی، تنوع در طراحی و شیمی غنی میزبان-میهمان فرصت‌های بی‌سابقه‌ای در پزشکی نوین، صنعت و محیط زیست ایجاد کرده‌اند. در این مقاله، با تکیه بر دستاوردهای نوبل ۲۰۲۵، تاریخچه، مبانی شیمی شبکه‌ای و کاربردهای زیست‌پزشکی آن مانند دارورسانی هدفمند، حسگرهای زیستی، تصویربرداری و مهندسی بافت بررسی شده است. همچنین چالش‌های انتقال این فناوری از آزمایشگاه به بالین تحلیل شده است.

https://www.sciencecultivation.ir/article_736340_4c25d404b13d2e8aa7fb86a90b7b8db2.pdf

بنیاد پیشبرد علم و فن آوری ایران نشاء علم 2008-935X 16 1 2026 05 22 Environmental Challenges of Seawater Desalination Plants چالش‌های محیط‌زیستی تأسیسات نمک‌زدایی آب دریا 69 77 737834 FA اسماعیل پاریزی پژوهشگاه ملی اقیانوس شناسی و علوم جوی، تهران، ایران 0000-0001-6458-1519 صمد حمزه ئی پژوهشگاه ملی اقیانوس شناسی و علوم جوی، تهران، ایران 0000-0002-4823-0054 سید موسی حسینی گروه جغرافیای طبیعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. 0000-0001-7161-8711 Journal Article 2026 05 25 The growing global demand for freshwater—particularly in arid and semi-arid regions—has underscored the necessity of adopting sustainable water supply solutions, making seawater desalination a strategic, economic, and technological option. A comprehensive review of emerging technologies reveals that significant advancements have been achieved in recent years in both membrane and thermal methods, including improved membrane selectivity and permeability, reduced energy consumption, optimization of reverse osmosis processes, and the development of hybrid and multi-stage systems. However, key challenges such as high energy consumption, dependence on fossil fuels, the generation and discharge of highly concentrated brine, and extensive chemical use continue to limit the sustainability of these systems. Integrating renewable energy sources—particularly photovoltaic, solar-thermal, and wind energy systems—offers significant potential to reduce the carbon footprint and enhance environmental performance, though operational issues such as cooling, scaling, dust accumulation, and equipment durability must be managed. Environmental impact assessments indicate that brine discharge remains the most critical ecological challenge, and the use of advanced modeling, modern diffusers, resource recovery strategies, and minimal-discharge technologies can help mitigate its negative effects. The development of advanced fouling-resistant membranes, hybrid energy systems, and optimized energy consumption strategies is considered essential for achieving a sustainable and practical future in seawater desalination. افزایش تقاضای جهانی برای آب شیرین، به‌ویژه در مناطق خشک و نیمه‌خشک، ضرورت بهره‌گیری از راهکارهای پایدار تأمین آب را برجسته کرده و آب‌شیرین‌سازی آب دریا را به یک گزینه راهبردی، اقتصادی و فناورانه تبدیل نموده است. مرور جامع فناوری‌های نوین نشان می‌دهد که در سال‌های اخیر پیشرفت‌های قابل‌توجهی در روش‌های غشایی و حرارتی، از جمله بهبود انتخاب‌پذیری و نفوذپذیری غشا، کاهش مصرف انرژی، بهینه‌سازی فرآیند اسمزی معکوس و توسعه سامانه‌های هیبریدی و چندمرحله‌ای حاصل شده است. با این حال، چالش‌های کلیدی شامل مصرف بالای انرژی، وابستگی به سوخت‌های فسیلی، تولید و تخلیه شورابه با غلظت بالا و استفاده گسترده از مواد شیمیایی پایداری این سامانه‌ها را محدود می‌کنند. ادغام انرژی‌های تجدیدپذیر، به‌ویژه سامانه‌های فتوولتائیک، خورشیدی حرارتی و انرژی باد، ظرفیت قابل‌توجهی برای کاهش ردپای کربنی و ارتقای عملکرد زیست‌محیطی فراهم می‌کند، هرچند مسائل عملیاتی مانند خنک‌سازی، رسوب‌گذاری، گردوغبار و دوام تجهیزات باید مدیریت شوند. ارزیابی اثرات زیست‌محیطی نشان می‌دهد که تخلیه شورابه مهم‌ترین چالش اکولوژیک است و به کارگیری مدل‌سازی پیشرفته، دیفیوزرهای نوین، بازیافت منابع و فناوری‌های تخلیه حداقلی می‌تواند اثرات منفی آن را کاهش دهد. توسعه غشاهای پیشرفته مقاوم به گرفتگی، سامانه‌های ترکیبی انرژی و راهکارهای بهینه مصرف انرژی، کلید دستیابی به آینده‌ای پایدار و کاربردی برای آب‌شیرین‌سازی محسوب می‌شوند.

https://www.sciencecultivation.ir/article_737834_df0ad638fa1f2abd9d8c3e23555be855.pdf

بنیاد پیشبرد علم و فن آوری ایران نشاء علم 2008-935X 16 1 2026 05 22 Foundation of Composite Waste Recycling in Iran's Industries بسترسازی بازیافت ضایعات مواد کامپوزیتی در صنایع ایران 78 87 736339 FA رهام رفیعی دانشکدگان علوم و فناوری‌های میان رشته‌ای دانشگاه تهران 0000-0002-1552-5024 فائزه صفایی دانشکدگان علوم و فناوری‌های میان رشته‌ای، دانشگاه تهران 0000-0002-1552-5024 Journal Article 2026 05 01 Advanced composite materials and structures, particularly thermoset resin-based composites reinforced with fibers, play a crucial role in Iran's key industries. These materials have become preferred alternatives to traditional metals due to their superior mechanical properties and low weight. However, composite waste generated across various industries poses serious environmental, economic, and technical challenges due to its complex crosslinked structure and biological non-degradability. The accumulation of such waste not only occupies landfill space but also represents significant resource loss. Research activities in Iran have shown progress in composite technologies, especially in additively manufacturing procedures known as 3D printing; however, the systematic use of recycled materials in this segment of the industry as feedstock has not yet received adequate attention. This paper comprehensively examines large-scale recycling methods for these wastes along with their advantages and limitations. Five principal composite recycling approaches are analyzed: reuse/repurpose, resize/reshape, mechanical/thermal/chemical and hybrid conversion processes, aggregates, and recovery. Subsequently, key performance indicators are extracted for these methods based on Iran's local conditions, weighted, and prioritized using the SMART multi-criteria decision-making model. This study emphasizes the imperative need for establishing a circular economy in composite waste management and positions recycling as a strategic opportunity for industrial self-sufficiency and sustainable development. مواد کامپوزیتی پیشرفته، به‌ویژه انواع مبتنی بر رزین‌های گرماسخت و تقویت‌کننده‌های الیاف، در صنایع کلیدی ایران نقش محوری ایفا می‌کنند. این مواد به دلیل خواص مکانیکی برتر جایگزین مناسبی برای فلزات شده‌اند. با این‌حال، پسماندهای کامپوزیتی تولیدشده در صنایع مختلف کشور، به دلیل ساختار شبکه‌ای پیچیده و غیرقابل‌تجزیه بیولوژیکی، چالش‌های زیست‌محیطی، اقتصادی و فنی ایجاد کرده‌اند. انباشت این پسماندها، فضای دفن زباله‌ها را اشغال می‌کند، و از نظر اقتصادی نیز اتلاف منابع با ارزش را به دنبال دارد. فعالیت‌های تحقیقاتی در ایران در حوزه کامپوزیت‌ها به‌ویژه در چاپ سه‌بعدی پیشرفت‌هایی داشته است اما استفاده مناسب از مواد بازیافتی به‌صورت جدی مورد توجه قرار نگرفته است. این مقاله به بررسی روش‌های کلان بازیافت این پسماندها و مزایا و معایب هر روش می‌پردازد. پنج روش اصلی بازیافت کامپوزیت‌ها شامل باز استفاده مستقیم، ساخت سازه‌های ثانویه، تبدیل‌های مکانیکی/حرارتی/شیمیایی و ترکیبی، روش متراکم‌سازی و تولید الیاف بلند قابل ‌استفاده مجدد مورد تحلیل قرار می‌گیرند. سپس، برای این روش‌ها بر اساس شرایط بومی کشور، شاخص‌های کلیدی استخراج و با استفاده از مدل تصمیم‌گیری چندمعیاره SMART وزن‌دهی و اولویت‌بندی می‌شوند. این مطالعه بر لزوم استقرار اقتصاد چرخشی در مدیریت پسماندهای کامپوزیتی تأکید دارد و بازیافت را فرصتی راهبردی برای خودکفایی صنعتی و توسعه پایدار می‌داند.

https://www.sciencecultivation.ir/article_736339_a61c080f3802f45aeea1078ab1725bef.pdf

بنیاد پیشبرد علم و فن آوری ایران نشاء علم 2008-935X 16 1 2026 05 22 Sustainable Development with Integrated Photovoltaics: From Technology to Project Governance توسعه پایدار با فتوولتائیک‌های یکپارچه: از فناوری تا حکمرانی پروژه‌ها 88 94 737839 FA مهدی پاک نژاد گروه مدیریت بهره وری و پروژه، دانشکده صنایع، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران 0009-0007-2592-2924 سید فرید قنادپور گروه مدیریت بهره وری و پروژه، دانشکده صنایع، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران 0000-0002-5956-1262 Journal Article 2026 06 07 Climate change has driven the world toward constructing zero-energy buildings. Traditional silicon solar panels face severe installation limitations in urban areas due to their heavy weight, rigid structure, and high fragility. In recent years, polymer and perovskite solar panels have emerged as highly attractive alternatives for sustainable urban development. These novel panels are completely flexible and can easily transmit visible light. Furthermore, by utilizing advanced tandem architectures, their overall power conversion efficiency has increased significantly. These panels can be directly integrated into building facades to successfully realize the concept of building-integrated photovoltaics. Despite these remarkable technical advancements, the large-scale commercialization of this technology faces major obstacles. Rapid fire spread risks in building facades, severe dust accumulation in arid regions, and high economic complexities are among the most critical challenges. To solve these operational issues, engineers have recently developed green solvents and waterless cleaning robots. This article introduces these novel solar technologies using a simplified language. It thoroughly examines the environmental and safety challenges during the implementation phase. Finally, the key role of adaptive project management in overcoming these institutional barriers is investigated. The results indicate that successful implementation of these sustainable projects in Iran strictly requires cross-sectoral coordination and reforms. تغییرات اقلیمی جهان را به سمت ساخت ساختمان‌های انرژی‌صفر هدایت کرده است. پنل‌های خورشیدی سیلیکونی به دلیل وزن زیاد و شکنندگی، محدودیت‌های فراوانی برای نصب در شهرها دارند. در سال‌های اخیر، پنل‌های خورشیدی پلیمری و پروسکایتی به عنوان یک جایگزین جذاب معرفی شده‌اند. این پنل‌های نوین انعطاف‌پذیر هستند و می‌توانند نور مرئی را از خود عبور دهند. همچنین با استفاده از ساختارهای تاندم (چندپیوندی)، بازدهی این پنل‌ها افزایش چشمگیری یافته است. این پنل‌ها می‌توانند در نمای ساختمان‌ها ادغام شوند و مفهوم فتوولتائیک یکپارچه با ساختمان را به صورت عملی محقق کنند. با وجود این پیشرفت‌های فنی، تجاری‌سازی این فناوری با چالش‌های مهمی روبه‌رو است. خطر گسترش آتش در نمای ساختمان‌ها، نشست گرد و غبار و پیچیدگی‌های اقتصادی از جمله این چالش‌ها هستند. این مقاله با زبانی ساده، فناوری‌های نوین خورشیدی را معرفی می‌کند. سپس چالش‌های بهره‌برداری و ایمنی را مورد بررسی قرار می‌دهد. در نهایت، نقش کلیدی مدیریت پروژه تطبیقی برای غلبه بر این موانع تحلیل می‌شود. نتایج نشان می‌دهد که اجرای موفق این پروژه‌ها در ایران، نیازمند هماهنگی میان‌رشته‌ای و اصلاح قوانین توسعه شهری است.

https://www.sciencecultivation.ir/article_737839_d44d1cf771d7558cda7198d8db0295e9.pdf

بنیاد پیشبرد علم و فن آوری ایران نشاء علم 2008-935X 16 1 2026 05 22 Mathematics, A Lesson in Life ریاضی، درس زندگی 95 103 738252 FA هاجر علی‌مراد دانشگاه جهرم، دانشکده علوم پایه، گروه ریاضی، جهرم، ایران زهرا حسینی دانشگاه جهرم، دانشکده علوم انسانی، گروه زبان و ادبیات فارسی، جهرم، ایران Journal Article 2025 09 13 This paper presents a comprehensive examination of the applications of mathematics in everyday life. Given the proven significance of mathematics in the advancement of modern civilization, we seek to answer the fundamental question of how mathematical concepts can assist in solving daily problems and life decisions. We will discuss aspects of mathematical applications in medicine and its role in advancing medical science. Additionally, with an in-depth focus on two crucial subjects Operations Research and Graph Theory, we demonstrate how mathematical methods can be effectively utilized in managing constraints, optimal decision-making, and future planning. Through practical and tangible examples from real life, we show how mathematical concepts such as optimization, problem modeling, and dynamic planning can assist us in daily decision-making and problem-solving. We also examine important characteristics that studying mathematics develops in individuals, including creativity cultivation, orderliness, precision, and the ability to solve complex problems. Finally, through presenting a practical and applied approach, we demonstrate how mathematical concepts can be employed to enhance the quality of decisions and life plans. در این مقاله با نگاهی نو و جامع به کاربرد ریاضیات در زندگی روزمره می‌پردازیم. با وجود اهمیت شناخته شده و اثبات شده ریاضیات در پیشرفت تمدن مدرن، به دنبال پاسخ به این سؤال اساسی هستیم که چگونه مفاهیم ریاضی می‌توانند در حل مسائل روزمره و تصمیم‌گیری‌های زندگی کمک‌کننده باشند. مختصری از کاربرد ریاضیات در پزشکی و نقش آن در پیشرفت علم درمان بیان خواهد شد. همچنین، با تمرکز عمیق بر دو درس مهم تحقیق در عملیات و نظریه گراف، نشان می‌دهیم چگونه روش‌های ریاضی می‌توانند در مدیریت محدودیت‌ها، تصمیم‌گیری‌های بهینه و برنامه‌ریزی برای آینده مفید باشند. با ارائه مثال‌های کاربردی و ملموس از زندگی واقعی، نشان می‌دهیم که چگونه مفاهیم ریاضی مانند بهینه‌سازی، مدلسازی مسائل و برنامه‌ریزی پویا می‌توانند در تصمیم‌گیری‌های روزمره و حل مسائل زندگی به ما کمک کنند. همچنین، به بررسی ویژگی‌های مهمی که مطالعه ریاضیات در فرد ایجاد می‌کند می‌پردازیم، از جمله پرورش خلاقیت، نظم و دقت، و توانایی حل مسائل پیچیده. سپس، با ارائه رویکردی عملی و کاربردی، نشان می‌دهیم که چگونه می‌توان از مفاهیم ریاضی برای بهبود کیفیت تصمیم‌گیری‌ها و برنامه‌ریزی‌های زندگی استفاده کرد.

https://www.sciencecultivation.ir/article_738252_ecba4717b17b508e8ed4bcbffb78b918.pdf

بنیاد پیشبرد علم و فن آوری ایران نشاء علم 2008-935X 16 1 2026 05 22 Industry 5.0: Drivers, Emerging Trends, and Policy Implications انقلاب صنعتی پنجم: پیشران‌ها، روندها و دلالت‌های سیاستی 104 113 738700 FA مجید برزنونی دانشکده مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران 0009-0001-9543-675X جلیل حیدری دهویی دانشکده مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران 0000-0003-4037-6670 احمد جعفرنژاد چقوشی دانشکده مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران 0000-0002-4912-9396 مهدی محمدی دانشکده مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران 0000-0003-3057-3953 ایوب محمدیان دانشکده مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران 0000-0002-8370-9538 Journal Article 2026 05 21 Extended Abstract Objective: Industry 5.0 is increasingly being introduced as a new industrial paradigm that combines human-centeredness, sustainability, and resilience. This paper identifies the main drivers of this transition and discusses its policy implications for Iran. Method: This study is based on a review of 1,421 Scopus-indexed documents published between 2019 and 2025. After screening and eligibility assessment, 47 articles were selected for the final analysis and examined through qualitative content analysis. Selected experiences from five countries in different regions were also considered to enrich the interpretation. Results: The findings indicate that the future of Industry 5.0 is shaped by interconnected drivers, including digital governance, AI regulation, quantum technologies, human capital development, human-machine collaboration, supply chain resilience, business model transformation, circular economy, sustainable manufacturing, and smart technologies. It can be argued that Industry 5.0 should not be seen as a purely technological agenda, as its progress depends on the interaction between governance, institutional capacity, human resources, and sustainability-oriented policy. In addition, countries seeking to benefit from Industry 5.0 will need stronger regulatory frameworks, better prepared workforces, and more integrated industrial policies. Conclusion: Industry 5.0 represents a broader development path that requires coordination between technology, governance, and social capacity. For Iran, progress towards this paradigm depends on strengthening data governance and artificial intelligence, promoting the development and adoption of enabling technologies, redesigning skills development systems, and aligning industrial policies with sustainability and resilience goals. انقلاب صنعتی پنجم به‌عنوان پارادایمی نوین در توسعه صنعتی، بر انسان‌محوری، پایداری و تاب‌آوری تأکید دارد. این مقاله با هدف شناسایی پیشران‌ها و روندهای مؤثر بر آینده عصر صنعت ۵.۰، بر پایه مرور نظام‌مند ادبیات و تحلیل محتوای کیفی تدوین شده است. در تفسیر یافته‌ها، تجارب منتخب بین‌المللی نیز برای غنی‌سازی بحث و استخراج دلالت‌های کاربردی برای ایران لحاظ شد. نتایج نشان می‌دهد که حکمرانی دیجیتال، تنظیم‌گری هوش مصنوعی، فناوری‌های کوانتومی، توسعه سرمایه انسانی، همکاری انسان و ماشین، تاب‌آوری زنجیره‌های تأمین، اقتصاد چرخشی و فناوری‌های هوشمند از مهم‌ترین عوامل شکل‌دهنده این گذار هستند. یافته‌ها همچنین بیانگر آن است که موفقیت در مسیر صنعت ۵.۰ تنها به پیشرفت فناوری وابسته نیست، بلکه به هم‌سویی حکمرانی، نیروی انسانی، پایداری و ظرفیت‌های نهادی نیاز دارد. ازاین‌رو، تقویت حکمرانی داده و هوش مصنوعی، توسعه و به‌کارگیری فناوری‌های توانمندساز، بازطراحی نظام مهارتی و همسوسازی سیاست‌های صنعتی با اهداف پایداری و تاب‌آوری از الزامات اصلی ایران در این مسیر به شمار می‌رود.

https://www.sciencecultivation.ir/article_738700_3c5a9e1aab3738db3f3bebe29527f135.pdf