دانشمندان فیزیک در ایران از دوره باستان تا پایان دوره قاجار

نوع مقاله : مقاله ترویجی

نویسندگان

1 دانشکده فیزیک، دانشگاه صنعتی شریف و فرهنگستان علوم ایران.

2 گروه فیزیک دانشگاه کردستان،کردستان،ایران.

3 دانشگاه آزاد اسلامی واحد مرکز،تهران،ایران.

4 سازمان برنامه ریزی و تالیف کتب درسی آموزش و پرورش،تهران،ایران.

چکیده

هدف از بررسی دانشمندان فیزیک در ایران، یافتن نشانه هایی است که جای پای فرهنگ گذشته سرزمین ایران را در زمینه دانش فیزیک در تاریخ گذشته به یاد آورد. علوم فیزیکی از دوران باستان و به ویژه در ایران باستان تنها به چند زمینه ویژه از فیزیک محدود می شود که بیشتر در باره نجوم و اخترشناسی، گاهشماری، علم اوزان و اندازه گیری، نورشناخت، مکانیک، مکانیک سیال ها، و فیزیک صوت، و مفاهیم ریشه ای مانند ماده، حرکت، مکان و زمان می باشند. بودن نزدیک به یکصد دانشمند فیزیک و نجوم، نمائی از گستره پویائی های علمی کشورمان در این دوره دارد. آگاهی از زندگینامه این دانشمندان مهم است و از دیدگاه شناخت تاریخ علم کشورمان برای نسل ها درس پند آموزی خواهد بود. به برکت آزادی و امنیت در شهرهای ایران و دلگرمی حکمرانان ایرانی به گفتگو های علمی و پژوهشی در پایان سده چهارم و آغاز سده پنجم دانشمندان پیشرو پدیدار شدند. پس از سده چهارم در حکومت‌های غیرایرانی در دوره هائی از آزادی تکاپو و گفتگو و نوشتار و گفتمان در باره اندیشه ها جلوگیری شد و نوبت به آزار و فشار و همچنین کشتار و تاراج دانشمندان و فیلسوفان رسید. در دوره صفویه نیز برخی سخت گیری های مذهبی سبب شد که گروهی از دانشمندان به هندوستان و خاک عثمانی پناه برند و در نتیجه، پویائی های علمی در کشور از رواج و گسترش باز ایستاد. راه اندازی دارالفنون در 1230 یک زمان چرخش در تاریخ علمی کشور است. بودن نخستین آموزگار فیزیک و چاپ نخستین کتاب فیزیک در ایران در دارالفنون رخ داد. فرستادن دانش آموزان به اروپا و دیدن پیشرفت‌های علمی پس از رنسانس، و بیداری ایرانیان، راه اندازی مدارس نوین، و انتشار کتب علمی، و سرانجام راه اندازی دانشگاه‌ها همه از پی آمدهای مدرسه دارالفنون است. تاریخ به یاد دارد که هرگاه در ایران آرامش و امنیت، آزادی و رواج و گسترش اقتصادی وجود داشته و حکمرانی توانمند و پشتیبان گسترش دانش فرمان رانده است، افرادی که به سوی علم و ادب و هنر، مانند شناخت جهان و طبیعت، روی می کرده اند، فراوان بوده و دستاوردهای پژوهش و آموزش آن ها چشمگیر شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Physics Scientists in Iran from the Antiquity to the End of Ghajar Era

نویسندگان [English]

  • Mohammad Akhavan 1
  • Abdolhasan Bassireh 2
  • Sina Sheibani 3
  • Esfandiar Mo’tamedi 4
1 Department of Physics, Sharif University of Technology, and Iran Academy of Sciences, Tehran, Iran
2 Physics Group of Kordestan University, Kordestan, Iran
3 Central Unit of Islamic Azad University, Tehran, Iran.
4 Program and Text Book Compilation, Ministry of Education, Tehran, Iran.
چکیده [English]

Aim of research evaluating Iranian physics scientists is to find all the foot prints of this science in our past history. The physical sciences from the past, especially in ancient Iran is limited to few subjects such as: Astrology and astronomy, chronology, science of measurements, optics, mechanics, and physics of sound; and fundamental ideas such as matter, movement, space and time. The presence of about one hundred physics and astronomy scientists is indicative of the extent of scientific activities in our country in this era. Having an account of the biography of these scientists is important, and surely an inspiration to generations to come. Due to freedom and security in cities in Iran and encouragement of Iranian rulers for scientific and research discussions in the end of tenth century and the beginning of eleventh century, first rated scientists emerged. After the tenth century when non-Iranian rulers were in power, freedom in dialogue, discussions and debates were prohibited, and scientists and philosophers were under immense pressure. During Safavieh hard religious rulings, many scientists were forced to immigrate to India and the Ottoman Empire. As a result, scientific activities in the country were dimished. The founding of Darol’fonoon in 1851 is a point of reference in the science history of our country. Presence of the first physics teacher and publication of the first physics book was in Darol’fonoon. Sending off students to Europe and observing the scientific advances after renaissance, awakening of Iranians, founding modern schools, and publication of scientific books, and finally, establishment of universities are all derivatives of Darol’fonoon. History has shown that whenever security, freedom and prosperity has prevailed in Iran and able rulers have ruled the country, inclination towards science, literature, and the urge to understand the Universe and nature have always been enormous and hence the result of research and teachings been eye-caching.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Antiquity
  • Iran Physics Scientists
  • Darol’fonoon
  • University of Tehran